Ta bị giam trong ngục đến ngày thứ bốn mươi ba, phê văn của Hình bộ mới tới.
Mạo danh nhập tịch, dùng hộ tịch giả tham gia quân hộ, sổ lương, trượng tám mươi, đày ba ngàn dặm.
Ngục tốt đến đo chân để đóng gông, lại hỏi ta trên đường có cần thêm áo ấm không.
Ta nói không cần.
Hắn nhìn ta một cái: "Nơi đày ải xa xôi, mùa đông có thể làm ch*t người đấy."
Ta ăn sạch bát cơm tù, không nói thêm gì nữa.
Hắn thu thước rồi đi ra ngoài.
Thôi Cảnh Hành lúc đầu còn đến vài lần.
Ngày thứ bảy, khi hắn vào ngục, sắc mặt rất trầm: "Kinh thành muốn dừng việc thanh tra hộ tịch ở ba châu."
Ta ngẩng đầu nhìn hắn: "Vì ta sao?"
"Họ đang lấy vụ án của ngươi ra để làm bài vở." Thôi Cảnh Hành đặt một bản tấu chương đã sao chép lên bàn, "Nói người chủ trì thanh tra hộ tịch bản thân lại là kẻ mạo danh nhập hộ, sổ sách mới của ba châu cũng không thể tin được nữa."
Ta nhìn hồi lâu: "Ngài phải về kinh sao?"
"Ngày mai đi."
"Về làm gì?"
Hắn nhìn ta: "Không cho họ dừng."
Sau khi Thôi Cảnh Hành đi, tin tức bên ngoài liền đ/ứt đoạn.
Mười mấy ngày sau, ngục tốt đưa cơm mới vô tình buột miệng, nói châu nha đã niêm phong sổ sách mới, những thư lại từng theo ta thanh tra hộ tịch cũng bị đình chỉ công việc.
Ta hỏi: "Vẫn là dừng lại sao?"
Hắn đẩy bát cơm vào trong song sắt: "Cấp trên đá/nh nhau, kẻ xui xẻo vẫn là người bên dưới thôi."
Đến ngày thứ sáu mươi mấy, trong ngục bỗng bắt đầu nhồi nhét người vào.
Đợt đầu là lính đào ngũ.
Trong đó có một người đàn ông cổ chân bị cọ xát đến mức m/áu th!t lẫn lộn, sau khi vào thì ngồi xổm bên tường ch/ửi bới suốt nửa đêm.
Ta hỏi hắn tại sao lại đào ngũ.
Hắn nói huyện nha lục lại sổ sách cũ để trưng đinh, cha hắn ch*t bốn năm rồi vẫn còn treo trên sổ, anh trai mất tích hai năm cũng không ai xóa tên.
Quan sai cứ theo sổ mà bắt bốn đinh một nhà, cuối cùng bắt cả hắn và đứa em trai mười lăm tuổi đi.
Lại vài ngày sau, huyện Thanh Hà đưa đến mười mấy phạm nhân.
Lần này là bách tính đ/ập phá doanh trưng đinh.
Có người nói huyện nha không gom đủ quân, liền vào làng lưu dân mới nhập tịch để bắt. Những ngôi làng khó khăn lắm mới ổn định được, chỉ trong một đêm đã chạy không quá nửa.
Chẳng bao lâu sau, lương thực cũng xảy ra lo/ạn.
Tiền tuyến thúc giục gấp, châu huyện vẫn theo sổ sách cũ mà phân bổ xuống. Dưới tên người ch*t vẫn có lương, hộ đã trống rỗng từ lâu vẫn có người đến thu.
Không thu được, sai dịch liền vào làng khuân đồ.
Phong Ninh là nơi đầu tiên đ/ốt huyện nha.
Ngày thứ hai, ngục châu lại nhét thêm hơn hai mươi người nữa.
Ngay cả ngục tốt đưa cơm cũng ch/ửi một câu: "Bên ngoài sắp lật trời rồi."
Sáng sớm ngày thứ bảy mươi tám, bốn cổng thành châu đóng ch/ặt, ngựa ngoài nha môn chạy đi chạy lại suốt một buổi sáng.
Buổi trưa, cửa ngục cuối cùng cũng mở.
Thôi Cảnh Hành đi ở phía trước nhất.
Hắn g/ầy đi nhiều, giữa đôi mày đầy vẻ mệt mỏi, quan phục cũng không còn chỉnh tề như trước, vạt áo có vết nhăn, trên vai còn vương chút bụi trần chưa kịp phủi sạch.
Theo sau hắn là Hộ bộ Chu thị lang.
Chu thị lang sau khi vào cửa không ngồi, trực tiếp ném một cuốn quân sách lên bàn: "Một doanh ở phía bắc, sổ báo mấy ngàn người. Mấy ngày trước địch quân áp sát, thực sự lên được thành chỉ còn chưa đầy một nửa."
Ta lật vài trang, họ tên, quê quán, đã lĩnh bao nhiêu quân lương, viết rõ ràng từng chữ.
Ông lại lấy ra một cuốn hộ sách.
"Mấy châu khác cũng vậy. Người ch*t vẫn treo trên sổ, người bỏ trốn không ai xóa tịch, trong trang điền giấu mấy ngàn người sống mà quan phủ không ai hay biết."
"Muốn trưng binh, không tìm thấy người. Muốn thu lương, theo sổ sách cũng không thu được."
Ta hỏi: "Hộ bộ không thanh tra lại sao?"
"Có." Chu thị lang lại đưa tới mấy cuốn sổ mới, "Lập sổ lại theo cách của ba châu các ngươi, đồng thôn bảo lãnh, khế ước cũ đối chiếu, tất cả đều viết vào đây rồi."
Ta lật vài trang, rất nhanh đã thấy vấn đề.
Mỗi cột đều điền rất đầy đủ, ngay cả một chỗ trống cũng không có.
"Những cái này là ai tra?"
"Các huyện tự tra, tự báo lên."
Ta khép sổ lại: "Vậy thì đương nhiên không tra ra được."
Chu thị lang nhíu mày: "Ý gì?"
"Huyện nha trước kia giấu bao nhiêu người, giờ vẫn để huyện nha tự báo. Trong trang trại giấu bao nhiêu hộ, cũng vẫn hỏi trang đầu lấy sổ sách."
Ta lật lại cuốn trên cùng, chỉ vào một hộ trong đó: "Loại sổ này viết càng chỉnh tề, càng không thể tin."
Chu thị lang nhìn ta.
Ta nói tiếp: "Chúng ta thanh tra hộ tịch ở ba châu, chưa bao giờ chỉ nhìn một chỗ. Hộ sách đối chiếu điền khế, điền khế đối chiếu hôn thư, không tìm thấy thì đi lật tự bộ, sổ c/ứu tế cũ, rồi tìm người cùng thôn hỏi."
"Trang đầu nói chỉ có bảy mươi hộ, thì vào trang đếm bếp, hỏi người. Quân doanh báo ba ngàn, thì đến doanh trại điểm từng người một."
Chu thị lang nói: "Những cách này, Hộ bộ đều đã viết vào điều khoản rồi."
"Viết vào không có ích gì, phải có người thực sự đi làm."
Ta đẩy cuốn sổ về phía ông: "Những thư lại từng theo ta chạy ba châu đâu?"
Trong phòng im lặng một lúc.
Thôi Cảnh Hành nói: "Có người bị đình chỉ công việc, có người vẫn đang đợi thẩm tra."
Ta nhìn Chu thị lang: "Thả họ ra trước đã."
Chu thị lang nhíu mày: "Ta đến hôm nay là để hỏi ngươi làm sao bình ổn lo/ạn lạc hiện tại."
"Một mình ta không bình ổn nổi." Ta chỉ vào cuốn sổ trên bàn, "Những thứ này một mình ta cũng tra không hết."
Ngoài cửa ngục lại có phạm nhân bị áp giải vào, xích sắt kéo lê trên nền đ/á, kêu loảng xoảng suốt một đường.
Ta đợi tiếng động qua đi mới nói tiếp: "Các người muốn ta ra ngoài, thì hãy gọi những người kia về, rồi cấp cho họ văn thư có quyền vào trang điền, tra hồ sơ cũ, điểm quân tịch."
Chu thị lang hỏi: "Còn gì nữa?"
"Người mất hộ thiếp, không thể chỉ nhận giấy cũ quê quán. Đồng hương bảo lãnh, hôn thư, khế cũ, đối chiếu được thì cho nhập tịch."
"Thuế n/ợ mấy năm chiến lo/ạn, không được truy thu trên hộ mới."
"Phụ nữ không chồng cha anh, cũng vẫn lập hộ, người ch*t phải kịp thời xóa tên."
Ta nhìn ông: "Còn trang điền nữa."
Chu thị lang hỏi: "Của thế gia cũng tra sao?"
Thôi Cảnh Hành vẫn không mở miệng.
Đến lúc này, hắn mới lấy từ sau lưng ra một cuốn sổ, đặt lên bàn.
Trên bìa bốn chữ: Thanh Hà Thôi thị.
Ta lật trang đầu tiên.
Một trăm hai mươi sáu hộ bị rút ra lúc trước đều đã được bổ sung lại, phía sau còn thêm điền khế, điển sách, ngay cả mấy chỗ trang điền chưa bao giờ báo quan cũng ghi trong đó.
Trang cuối cùng, đóng ấn của huyện Thanh Hà.
Chu thị lang lật hai trang, ngước mắt hỏi hắn: "Thôi gia các ngươi chịu giao sao?"
"Không chịu." Thôi Cảnh Hành nói: "Tấu chương trong tộc tố cáo ta, hôm qua đã gửi vào kinh rồi."
Chu thị lang nắm mấy trang giấy xem hồi lâu: "Ngươi lần này đắc tội không nhẹ đâu."
Thôi Cảnh Hành không tiếp lời, chỉ đẩy cuốn sổ về phía trước.
"Báo cáo đúng sự thật."
Ta lật từ đầu đến cuối, khép sổ lại, cũng đẩy về phía Chu thị lang: "Trang trại nhà khác, cũng tra theo quy tắc này."
Chu thị lang nhìn ta, lại nhìn Thôi Cảnh Hành, cuối cùng thu cuốn sổ lại.
"Được. Các ngươi đã dám lấy mình ra làm gương, ta về kinh cũng dễ mở miệng."
Nói xong, ông rút từ trong tay áo ra một văn thư khác, đ/è lên bàn.
"Còn vụ án của ngươi, Hình bộ bên kia đã đồng ý bàn bạc lại."
Ta không nhận.
Chu thị lang nói nốt: "Hứa Tri Vi cũ đã x/ác minh là ch*t rồi, cái tên này ngươi không được dùng nữa. Triều đình nếu muốn phong ngươi làm Thanh tịch sứ, thì phải lập tịch lại cho ngươi."
Ông lại lấy ra một tờ hộ thiếp mới, trên đó quê quán, tuổi tác đều đã điền xong, cột họ tên cũng có chữ.
Ta nhìn một cái: "Ai đặt vậy?"
"Trong cung định ra."
Ta cầm bút lên, gạch bỏ mấy chữ đó.
Sắc mặt Chu thị lang trầm xuống: "Đây là ban tên."
"Vậy thì thu về đi."
Thôi Cảnh Hành đứng bên bàn, nhìn ta, không nói gì.
Chu thị lang hỏi: "Ngươi ngay cả cái này cũng muốn tự mình quyết sao?"
Ta đẩy hộ thiếp về.
"Tội của ta có thể bàn lại theo luật, công việc có thể làm theo lệnh triều đình, còn tên thì để lại cho ta."
Chu thị lang đứng hồi lâu, cuối cùng thu tờ hộ thiếp vào tay áo: "Ta về kinh xin chỉ thị."
Ta gọi ông lại: "Thả những thư lại kia ra trước, kéo dài thêm vài ngày nữa, đợi ta ra ngoài thì người bên ngoài chạy hết rồi."
Mười mấy ngày sau, ngục châu lần đầu tiên mở cửa chính vào ban ngày.
Sắc lệnh Chu thị lang mang về chỉ có một trang.
Người mất tịch do chiến lo/ạn có thể dựa vào nhiều chứng cứ cũ để khôi phục hộ tịch, hộ mới được miễn truy thu thuế cũ thời chiến lo/ạn, phụ nữ có thể lập hộ đ/ộc lập, quân tịch khống và trang điền ẩn hộ cùng nhau thanh tra.
Cuối trang đóng ngự ấn.
Trượng hình, lưu hình của ta đều được xóa bỏ, ấn tín của Thanh tịch sứ bảy châu đặt bên cạnh sắc lệnh.
Khi ngục tốt tháo gông, vòng sắt cọ lên cổ chân ta tạo thành hai vòng vết lằn đỏ đen.
Ngoài cửa đã đứng hơn mười người quen.
Có người ôm sổ cũ, có người đeo tay nải, lại có người tay cầm chiếc bàn tính dùng đã nhiều năm, đều là những thư lại đã theo ta chạy khắp châu huyện những năm qua.
Người đi đầu nhất đưa tới một tờ hộ thiếp mới.
