“Đúng vậy, đọc sách để hiểu lý lẽ.” Tôi nắm lấy tay bà, “Đọc sách giúp con biết rằng phụ nữ không chỉ có thể quanh quẩn bên bếp núc. Đọc sách giúp con biết rằng công cuộc xây dựng đất nước cần nhân tài, không phân biệt nam nữ. Đọc sách còn giúp con biết rằng...”
Tôi nhìn thẳng vào mắt bà, từng chữ một:
“Số phận, không phải dùng để cam chịu. Mà là dùng để thay đổi.”
Bà ngoại ngẩn người nhìn tôi, nước mắt đọng lại trong những nếp nhăn.
Lý Thục Trân lặng lẽ giơ ngón tay cái về phía tôi.
24
Giữa tháng Tư, giấy giới thiệu và tiền đặt cọc đều đã xong xuôi.
Lý Thục Trân nhờ người thân ở huyện giúp đỡ, mượn từ thư viện được năm cuốn sách: hai cuốn tập tiếp theo của bộ “Tự học Toán Lý Hóa”, một cuốn “Kiến thức cơ bản về Ngữ văn”, một cuốn “Kiến thức chính trị thường thức”, và một cuốn—“Tài liệu bổ sung cho Đề cương ôn thi đại học năm 1973”.
Nhìn thấy cuốn cuối cùng, tay tôi run lên bần bật.
“Cái này... cái này mà cũng mượn được ạ?”
“Lục lọi trong kho của thư viện đấy.” Lý Thục Trân hạ thấp giọng, “Xem nhanh đi, xem xong trả ngay. Bị người ta phát hiện là rắc rối to.”
Tôi hiểu. Tình hình hiện tại, những loại sách này vẫn còn là “nh.ạy cả.m”.
Đêm đó, tôi mở cuốn “Tài liệu bổ sung” ra.
Giấy đã ố vàng, nhưng chữ in vẫn rất rõ nét.
Các ví dụ, trọng tâm đề thi, thậm chí cả hướng ra đề trong đó đều trùng khớp cao độ với những đề thi thật mà tôi nhớ được sau khi khôi phục thi đại học năm 1977.
Tôi như vớ được báu vật.
Nửa tháng tiếp theo, tôi rơi vào trạng thái đi/ên cuồ/ng.
Ban ngày dạy học, đi làm, ban đêm đọc sách đến tận rạng sáng.
Mắt đỏ ngầu thì dùng nước lạnh đắp; tay tê cứng vì lạnh thì nhét vào ngựk ủ ấm một lúc.
Bà ngoại xót xa nhưng không dám khuyên—bà biết không khuyên được.
Chỉ có Lý Thục Trân thỉnh thoảng đến “kiểm tra tiến độ”, nhìn thấy những dòng tính toán dày đặc trên giấy nháp của tôi, cô sẽ im lặng rất lâu, rồi nói: “Chú ý sức khỏe. Sức khỏe suy sụp rồi thì chẳng còn gì cả.”
Một ngày tháng Năm, cô mang đến một tin tức.
“Huyện sắp tổ chức ‘Kỳ thi tiến cử học viên Công Nông Binh’, mỗi công xã có hai suất.” Cô nói, “Tuy không phải thi đại học chính thức, nhưng đỗ là được đi đào tạo tại trường sư phạm của khu, tốt nghiệp xong bao phân công công tác.”
Tim tôi đ/ập mạnh: “Khi nào ạ?”
“Cuối tháng Sáu đăng ký, đầu tháng Bảy thi.” Cô nhìn tôi, “Em có muốn thử không?”
Tôi muốn.
Muốn vô cùng.
Đây là “cơ hội thi cử” thực sự đầu tiên của tôi.
Nhưng...
“Cô giáo Lý, cô thấy em có đỗ được không ạ?”
“Có đỗ được hay không, thi rồi mới biết.” Cô nói, “Nhưng Thẩm Ngọc Lan này, cô phải nhắc em—kỳ thi tiến cử này không chỉ nhìn vào điểm số, mà còn nhìn vào “biểu hiện chính trị”, “đá/nh giá của quần chúng”. Em là thanh niên trí thức, lại là người từ nơi khác đến...”
Tôi hiểu rồi.
Cho dù tôi có thi đỗ hạng nhất, cũng có thể bị loại vì “xuất thân”.
“Vậy thì vẫn phải thi.” Tôi nói, “Dù không đỗ, cũng coi như là một lần luyện binh.”
Lý Thục Trân mỉm cười: “Cô biết ngay em sẽ nói thế mà. Chuyện đăng ký, để cô tìm cách.”
***
Đầu tháng Sáu, Chu Hiểu Mai lại gửi thư đến.
Thư rất ngắn, nhưng thông tin rất lớn:
“Ngọc Lan, Giả Ngọc Thanh bỏ học rồi. Nghe nói là đá/nh nhau với người ta nên bị đuổi học. Thân phận giáo viên hợp đồng của Lâm Vi Thanh cũng không còn, có người tố cáo cô ta có vấn đề về tác phong sinh hoạt. Hai người họ giờ đều đang ở huyện, nghe nói sắp kết hôn rồi.”
Tôi gấp lá thư lại, cất đi.
Trong lòng không chút gợn sóng.
Kiếp trước họ thuận buồm xuôi gió, một người thành học giả, một người thành phó giáo sư, giẫm lên tôi như một hòn đ/á kê chân để tận hưởng vinh quang.
Kiếp này, không còn sự cung phụng và hy sinh của tôi, họ đến đại học cũng không học xong nổi.
Nhân quả báo ứng, quả nhiên không sai.
Nhưng tôi không có thời gian để hả hê.
Cuối tháng Sáu, việc đăng ký cho kỳ thi tiến cử bắt đầu.
Lý Thục Trân quả nhiên có cách—cô tìm trợ lý văn giáo của công xã, nói rằng lớp xóa m/ù chữ của đại đội Hồng Kỳ có thành tích nổi bật, cần một “thanh niên trí thức có văn hóa” hỗ trợ tổng kết tài liệu, tiện thể tham gia kỳ thi để “kiểm tra thành quả giảng dạy”.
Giấy giới thiệu được cấp rất thuận lợi.
Trên tờ đơn đăng ký, ở mục “Loại hình dự thi”, tôi đã do dự rất lâu.
Có ba lựa chọn: Sư phạm, Nông lâm, Y tế vệ sinh.
Kiếp trước Giả Ngọc Thanh học Sư phạm, sau đó chuyển sang hành chính, thăng tiến vùn vụt.
Tôi cầm bút, đá/nh dấu vào sau mục “Sư phạm”.
Không phải muốn đi con đường của ông ta.
Mà là muốn chứng minh—con đường ông ta đi được, tôi cũng đi được. Hơn nữa, tôi có thể đi tốt hơn.
25
Đầu tháng Bảy, kỳ thi diễn ra tại trường trung học của huyện.
Trong phòng thi có hơn ba mươi người, đa phần là thanh niên trí thức ngoài hai mươi, cũng có vài học viên Công Nông Binh bản địa. Giám thị phát đề với khuôn mặt không cảm xúc, không khí tràn ngập mùi mồ hôi căng thẳng.
Ngữ văn, Chính trị, Toán học, ba môn, thi xong trong một ngày.
Đề bài đơn giản hơn tôi tưởng—Ngữ văn thi cảm nhận về bài “Vì nhân dân phục vụ”, Chính trị là lý luận cơ bản, Toán học chỉ ở mức độ cấp hai.
Nhưng tôi biết, đề bài đơn giản thì càng cần chú trọng chi tiết.
Khi nộp bài, một nam thanh niên trí thức bên cạnh ghé lại: “Này, câu hình học cuối cùng, vẽ đường phụ thế nào đấy?”
Tôi không quan tâm đến anh ta.
“Làm bộ thanh cao cái gì.” Anh ta hậm hực bỏ đi.
Bước ra khỏi phòng thi, Lý Thục Trân đợi ở cửa: “Thế nào?”
“Cũng được ạ.” Tôi nói, “Nhưng việc trúng tuyển... khó nói lắm.”
Cô vỗ vai tôi: “Tận nhân sự, nghe thiên mệnh.”
Nửa tháng đợi kết quả, tôi vẫn đi làm, dạy học như thường lệ. Chỉ là những đêm đọc sách, thỉnh thoảng lại mất tập trung.
Nếu đỗ, tôi có thể rời đại đội Hồng Kỳ, đến trường sư phạm của khu để đào tạo nâng cao. Tuy chưa phải là đại học chính thức, nhưng ít nhất cũng là một con đường.
