Nhưng ruộng đất còn chưa được chia, văn thư trưng binh đã tới trước.
Hôm đó ta đang ở phía nam thành giúp người ta bổ sung tên, Đỗ đại nương bỗng xông vào, tay nắm ch/ặt một tờ giấy vàng nhàu nát.
Nàng chạy quá gấp, một chiếc giày rơi mất cũng không hay biết.
"Cô nương, cô giúp ta xem trên này viết gì với?"
Ta nhận lấy.
Những chữ khác ta không nhận hết, nhưng ba chữ "Đỗ Thanh Sơn" thì ta nhận ra.
Bên cạnh tên có vẽ một vòng tròn đỏ.
Hà thư lại chỉ liếc nhìn một cái: "Trưng đinh."
Đỗ đại nương ngẩn người hồi lâu, như thể không hiểu: "Trưng ai cơ?"
"Con trai bà."
Sắc m/áu trên mặt nàng lập tức rút sạch: "Dựa vào cái gì?"
Không ai trả lời nàng.
Nàng bỗng lao tới nắm lấy cánh tay ta.
"Chẳng phải cô bổ sung hộ tịch cho ta sao? Cô chẳng phải nói có tên là được lĩnh lương, được chia nhà, sau này còn được chia ruộng sao?"
Nàng càng nói tay càng run: "Sao cô không nói là còn phải bắt con ta đi đá/nh giặc!"
Ta bị nàng túm đ/au điếng, nhưng một câu cũng không thốt ra được.
Viên huyện lại bên cạnh thấy nàng làm ầm ĩ, vỗ vỗ lên bàn.
"Ồn ào cái gì? Lần này bổ sung ba trăm tráng đinh, nam đinh trong hộ tịch từ mười tám đến bốn mươi lăm tuổi đều phải điểm danh. Con trai bà mười tám, đúng tuổi rồi."
Đỗ đại nương quay ngoắt đầu lại: "Nhà ta chỉ có mỗi đứa con này!"
Viên huyện lại không ngẩng đầu: "Ba trăm chỉ tiêu đặt ở đây. Nhà bà thiếu một, thì sau này phải lấy bù từ nhà người khác."
Ta lấy sổ trưng đinh ra xem, mới phát hiện ra phần lớn những người bị khoanh tròn đều là lưu dân mới được bổ sung hộ tịch gần đây.
Những nhà này gia cảnh nghèo khó, nhưng nhân khẩu lại được ghi chép rõ ràng, trong nhà có mấy nam đinh, bao nhiêu tuổi, nhìn cái là biết ngay.
Ta hỏi Hà thư lại: "Còn những hộ cũ trong thành thì sao ạ?"
Hà thư lại hất hàm về phía mấy trang cuối.
Ta lật qua, thấy có những nhà ruộng đất không ít, nhưng tráng đinh trong sổ lại chẳng có mấy người, không b/ệnh tật thì cũng còn quá nhỏ.
Hà thư lại hạ giọng: "Đừng quản chuyện người khác, chuyện của Đỗ Thanh Sơn đã quyết rồi."
Đỗ đại nương nghe thấy vậy, chân mềm nhũn, phải vịn vào góc bàn mới đứng vững.
Ngày hôm sau, tự tay Đỗ Thanh Sơn đến.
Đỗ đại nương đi theo sau suốt quãng đường ch/ửi m/ắng, ch/ửi chàng không có tiền đồ, ch/ửi quan phủ vô lý, cuối cùng lại ch/ửi lên đầu ta.
"Ta đ/ốt tấm bài đó đi! Ta không cần nhà cửa, không cần ruộng đất gì nữa, ta thà đi ăn mày như trước còn hơn!"
Đỗ Thanh Sơn giữ nàng lại: "Mẹ, tên đã ghi vào sổ rồi, có đ/ốt bài cũng vô ích."
Đỗ đại nương đỏ mắt đẩy chàng ra.
"Vậy con chạy đi! Chạy ngay bây giờ đi, ta coi như chưa từng sinh ra đứa con này!"
Đỗ Thanh Sơn không động đậy, chỉ nhét tấm gỗ bài của mình vào tay nàng.
"Mẹ, mẹ giữ lấy. Nếu con trở về, chúng ta còn phải dựa vào nó để lĩnh ruộng."
Đỗ đại nương nắm ch/ặt tấm bài, cuối cùng không nhịn được mà bật khóc.
Ba ngày sau, tân đinh xuất cửa đông.
Nàng đuổi theo đoàn người hơn hai dặm đường, đế giày cũng rá/ch nát, cuối cùng bị lính canh chặn lại bên đường.
Đỗ Thanh Sơn quay đầu lại hai lần trong đám đông.
Lần quay đầu thứ hai, mẹ chàng đã ngã ngồi trên nền tuyết, một tay chống đất, tay kia vẫn nắm ch/ặt tấm gỗ bài.
Chưa đầy một tháng, tiền tuyến gửi về sổ tử trận.
Tên của Đỗ Thanh Sơn nằm ở trang thứ ba.
Đỗ đại nương tìm đến ngay ngày hôm đó.
Vừa vào phòng, nàng đã hất tung cuốn sổ trên bàn ta xuống đất, lao tới túm lấy cổ áo ta: "Là cô!"
Ta bị nàng kéo loạng choạng.
"Là cô viết tên nó vào! Ta có c/ầu x/in cô bổ sung hộ tịch cho ta không? Ai bảo cô quản chuyện nhà ta!"
Hà thư lại vội vàng chạy tới kéo nàng ra.
Nàng vẫn nắm ch/ặt lấy ta không buông.
"Trước kia ta không có bài, cùng lắm là chịu đói. Các người phát lương, cho ta nhà, ta cứ tưởng gặp được người tốt!"
Nàng vừa khóc vừa chỉ vào ta mà m/ắng: "Ta còn mang khoai sọ cho cô! Ta còn cảm ơn cô!"
Nói xong câu này, nàng như mất hết sức lực, trượt theo cạnh bàn ngồi xuống đất.
Nàng lấy hộ thiếp trong ngựk ra, rồi ném tấm gỗ bài Đỗ Thanh Sơn để lại dưới chân ta.
"Ta chỉ có mỗi đứa con này."
Nàng lau mặt: "Cha nó ch*t trên đường, ta mang nó đến Nhạn Hồi Quan, cứ nghĩ vào được thành là coi như được sống rồi."
"Sớm biết tên viết vào sổ là để quan phủ đến bắt người, ta thà không có cái tên này còn hơn."
Nàng khóc nấc lên hồi lâu mới ngẩng đầu nhìn ta: "Cô nương, ta biết cô có lòng tốt."
"Nhưng con ta ch*t rồi, cô bảo ta trách ai đây?"
Ta không nói được một lời nào.
Nàng ngồi đó rất lâu, cuối cùng vẫn nhặt tấm gỗ bài của Đỗ Thanh Sơn lên mang đi.
Hộ thiếp rơi trước cửa, chẳng mấy chốc đã bị người ta giẫm nát vào bùn đất.
