Ngày trước khi còn chạy xe tải đường dài, tôi sợ nhất là phải đi qua khu vực Vĩnh Lăng vào mùa mưa. Ở đó núi cao nước sâu, hai ngọn núi kẹp lấy một con sông, nước đổ từ trên núi xuống, đường sá thì lầy lội khổ sở. Tuy nhiên, ở vùng đó lại thịnh hành tập tục đá/nh trống núi.
Người ta đồn rằng tiếng trống núi vang lên, q/uỷ núi phải lùi bước, đuôi giao long phải đ/ứt lìa, có thể ngăn được lũ quét, c/ứu mạng dân làng. Tôi quen một cụ Sùng, cụ đã đá/nh trống núi suốt cả cuộc đời. Đáng tiếc là trong tang lễ của cụ, kỹ nghệ đá/nh trống núi đã thất truyền. Chỉ có cô cháu gái nhỏ cứ khăng khăng đòi đá/nh trống núi để tiễn đưa ông nội, nhưng vì là con gái nên bị tất cả mọi người từ chối. Ai mà ngờ được, đến chiều tối hôm sau, lũ quét lại ập đến.
01
Khi nghe tin cụ Sùng qu/a đ/ời, tôi bàng hoàng mất một lúc. Tôi quen cụ Sùng là từ mười ba năm trước, khi tôi còn chạy xe tải qua vùng Vĩnh Lăng. Vì chủ hàng cần gấp, tuổi trẻ bồng bột nên tôi đã “đ/âm vào giao long”. Cái gọi là đ/âm vào giao long, chính là nói đến việc liều lĩnh tiến vào những đoạn đường nguy hiểm dễ xảy ra lũ quét và sạt lở đất trong những ngày mưa bão. Con người ta thường có tâm lý may mắn, lúc đó tôi cũng trẻ người non dạ, cứ nghĩ mình sẽ không gặp phải chuyện xui xẻo, nên cứ thế lao vào màn mưa lớn.
Đến khi nghe tiếng bùn đất và lũ quét ầm ầm đổ xuống từ trên núi, cả người tôi đều ch*t lặng. Tiếng trống vang lên đúng vào lúc đó, tiếng “thùng, thùng, thùng” vang vọng khắp cả thung lũng. Đoạn đường tôi đi là nơi hiểm trở nhất gần Vĩnh Lăng, hai bên là vách núi dựng đứng, ở giữa kẹp lấy con sông Tỏa Long. Tôi nghe tiếng trống mà cứ ngỡ mình bị ảo giác, vì lúc đó tiếng mưa và tiếng lũ đã đinh tai nhức óc rồi. Thế nhưng tiếng trống ấy như gõ thẳng vào tim người, xuyên thủng màn mưa mà truyền tới, đá/nh thức chút hơi ấm cuối cùng trong lòng người.
Tôi đạp ga lao qua những đống đ/á vụn, tiếng gầm rú của dòng lũ đột nhiên đổi nhịp. Tôi nhìn lên núi, dòng lũ đang lao thẳng về phía con đường thực sự đã đổi hướng.
02
Sau này tôi mới biết, vì vùng Vĩnh Lăng dễ xảy ra lũ quét nên từ những năm trước đã xây rất nhiều kênh dẫn nước. Do nằm trong khe núi nên cửa cống phải dùng sức người mới nâng lên được. Cái gọi là đá/nh trống núi chính là để báo hiệu cho người nâng cống. Mỗi khi có trận lũ lớn như vậy, có khi toàn bộ thanh niên trai tráng trong làng phải đi nâng cống. Cửa cống nâng lên, dẫn dòng lũ vào kênh, dân làng mới giữ được nhà cửa.
Nhưng khi nâng cống mà nhịp điệu không đồng nhất, mọi người không dùng được lực, cửa cống sẽ rất khó nâng lên. Nếu để lũ ập qua, dân làng ở hạ nguồn sẽ phải trả giá bằng tính mạng. Vì vậy, người nâng cống phải nghe tiếng trống núi mà dùng sức, hô vang theo nhịp điệu đó. Nghe thì dễ, nhưng không phải ai cũng đá/nh được. Nếu đá/nh lo/ạn nhịp, người nâng cống mất sức thì coi như xong đời. Chưa kể cái trống núi kia đặt trên đỉnh núi, to gấp hai lần cái cối xay, dùi trống còn to gần bằng đầu một đứa trẻ. đá/nh một hồi trống, người không có kỹ thuật thì đôi tay có thể bị phế ngay lập tức.
03
Cụ Sùng đá/nh trống núi cả đời, không biết đã ngăn chặn bao nhiêu trận lũ, kỹ thuật của cụ là thứ mà người khác không thể học được. Khi tôi đến nhà cụ Sùng, vừa vặn nghe thấy cô cháu gái nhỏ Sùng Hồng đang hét lên với mẹ: “Con đá/nh được! Ông nội đã dạy con, con biết đá/nh! Khi làm lễ di quan cho ông, không thể để đến tiếng trống cũng không nghe thấy!”
Cụ Sùng chỉ có một người con trai tên là Sùng Đại Giang, Đại Giang sinh được một trai một gái. Cô cháu gái lớn lên bên cạnh cụ Sùng, gần gũi với ông nhất, những năm qua dù đi học xa nhưng nghỉ lễ là lại chạy về. Vợ Đại Giang họ Lưu, tôi gọi là chị dâu Lưu. Thấy tôi đến, chị dâu Lưu vội vàng chào hỏi: “Chú Long đến rồi, mau vào đi, sáng nay Đại Giang vẫn còn nhắc đến chú đấy. Hồng Hồng, mau gọi chú Long đi.”
Sùng Hồng tức đến đỏ hoe mắt, đi đến trước mặt tôi: “Chú Long.”
“Chuyện gì thế này?” Tôi đưa trái cây mang theo cho con bé, “Ông nội thương cháu nhất, cháu đừng khóc mãi.”
Chị dâu Lưu thở dài bên cạnh: “Con bé này làm khổ tôi quá, nó cứ nhất quyết đòi đá/nh trống vào lễ di quan ngày mai. Chú xem cái trống núi đó, đến bố nó đá/nh còn thấy vất vả. Nó là con gái nhỏ, đá/nh đ/ấm ra b/ệnh tật gì thì sau này tính sao đây?”
“Con gái thì sao? Ông nội nói rồi, bước chân đúng, chân đứng vững là đá/nh được!”
“Bố con đá/nh không được là do bố không biết! Con được ông nội dạy từng chút một, con biết đá/nh, con đá/nh được!”
“Im miệng, mẹ nói không được là không được!”
Chị dâu Lưu cũng nổi nóng: “Con gái thân thể yếu mềm, cái trống đó mà chấn động vào bụng, vào n/ội tạ/ng thì mẹ biết đòi người ở đâu? Không được đi!”
Sùng Hồng tức tối ném đồ trong tay xuống đất, quay người chạy ra ngoài.
“Thôi chị dâu,” tôi vội vàng khuyên can, “Ông mất rồi, lòng Hồng Hồng khó chịu.”
04
Chị dâu Lưu rót cho tôi cốc nước, thở dài ngồi đối diện: “Cũng tại thằng con trai tôi không ra gì, cả ngày chẳng nghĩ ngợi gì chỉ biết chơi bời. Nếu nó biết đá/nh vài nhịp thì Hồng Hồng đâu đến mức phải tự mình đi.”
“Bố chồng tôi ngăn lũ cả đời, đến lúc mất mà không nghe thấy tiếng trống, lòng tôi cũng không yên.”
“Nhưng cái trống núi đó thực sự không phải ai cũng đá/nh được. Đại Giang đã thử rồi, không những không đá/nh ra tiếng mà đến giờ cánh tay vẫn chưa cử động linh hoạt được đây.”
Tôi hiểu ý chị dâu Lưu, chỉ có thể gật đầu hỏi: “Sao cụ Sùng lại mất thế? Tết vừa rồi tôi gọi điện cho cụ, sức khỏe vẫn tốt mà.”
Chị dâu Lưu lắc đầu: “Ai mà ngờ được, ngã trong núi mà mất. Tôi và Đại Giang mở quán ăn sáng trong thành phố, định đón bố chồng về nhưng ông không chịu.”
“Mấy năm trước vùng Vĩnh Lăng không còn mấy người, các làng cơ bản đều hoang phế cả. Thế rồi đợt trước làm du lịch, dựng một điểm tham quan bên sông Tỏa Long, giờ người lại đông đúc trở lại. Bố chồng tôi không yên tâm về dân làng các nơi nên cứ nhất quyết ở lại trông coi.”
“Thực ra giờ trên núi nhiều cây cối hơn, thượng nguồn sông Tỏa Long lại xây thêm hồ chứa nước nên ít khi có lũ lắm.”
“Nhưng năm nay mưa lớn, thời tiết đặc biệt bất thường. Bố chồng tôi không yên tâm, cứ vài ba hôm lại lên núi xem.”
“Thế là tuần trước, ông ngã nhào dưới gốc cây, rồi chẳng dậy được nữa.”
05
Đúng lúc này, hai người chạy vào, một thanh niên đi trước, theo sau là một đứa trẻ năm sáu tuổi.
