Mẹ tôi không có chồng, việc đồng áng ruộng vườn nhiều vô kể, bận rộn từ sáng đến tối. Dẫu vậy, bà vẫn gác lại công việc đồng áng, mượn xe đạp của bí thư chi bộ thôn, dẫn tôi đi tìm bố mẹ ruột.
Dưới cái nắng như đổ lửa, bà đạp xe mồ hôi chảy ròng ròng trên mặt, chỉ biết hứng một nắm nước suối để giải khát. Thế nhưng, khi người b/án kem đi ngang qua, bà lại rút năm xu m/ua cho tôi một túi nước đ/á. Nước đ/á thời đó chỉ là phẩm màu pha nước, cho vào túi nilon rồi cấp đông thành đ/á. Ngày ấy chẳng ai hiểu gì về an toàn thực phẩm, nhưng túi nước đ/á rẻ tiền giải nhiệt ấy là niềm vui mà đứa trẻ nào vào mùa hè cũng khao khát. Đó là lần đầu tiên mẹ tôi nỡ lòng m/ua cho tôi niềm vui như vậy. Bà chê thứ đó ngọt đến buốt răng, bắt tôi uống hết một mình, không được lãng phí một giọt. Tôi liền áp túi đ/á lên lưng bà, di chuyển qua lại. Thế là bà có được sự mát mẻ, còn tôi được uống chỗ nước đ/á đã tan.
Mẹ hỏi tôi liệu còn nhớ tên bố mẹ không, còn nhớ người thân nào khác không. Lạ thay, ngày bị vứt cho bà dì xa, tôi sợ hãi vô cùng. Thế nhưng giờ đây, ở cạnh người mẹ chỉ mới quen vài ngày, lòng tôi lại thấy an tâm đến lạ. Thực ra, tôi vẫn nhớ vài thông tin về bố mẹ ruột, nhưng khi dân làng hỏi, tôi chỉ mím môi lắc đầu. Tôi không muốn về nhà nữa. Họ vì muốn sinh con trai mà vứt bỏ tôi, nếu tôi có tìm về, họ vẫn sẽ vứt bỏ tôi lần nữa thôi, đúng không? Lần tới, liệu tôi còn gặp được người tốt như thế này nữa không?
Các bà thím trong làng cười nhạo mẹ tôi: "Ngọc Lan, con bé này chắc chắn là bị bố mẹ nó không cần, cố tình vứt đi rồi. Cô đừng tốn công tìm người nữa, phí công vô ích! Nếu là con trai thì tốt, coi như ông trời tặng cho cô đứa con, nuôi lớn sau này nó phụng dưỡng cô."...
Nhưng thời đó, dù con trai có là thằng ngốc thì vẫn là gốc rễ của gia đình, chẳng bố mẹ nào vứt bỏ cả. Những đứa trẻ bị chính tay bố mẹ vứt bỏ, phần lớn đều là con gái.
Không tìm được bố mẹ ruột, mẹ đưa tôi đến đồn cảnh sát. Cảnh sát bảo: "Nếu thực sự không tìm được người, chúng tôi sẽ đưa cháu bé vào trại trẻ mồ côi." Mẹ tôi nóng đến mức mặt đỏ bừng rồi chuyển sang đen sạm, áo trước áo sau ướt đẫm mồ hôi. Bà cúi đầu nhìn tôi, lông mày nhíu ch/ặt: "Biết thế đã không cho mày ăn ngon mặc đẹp, đúng là làm một vụ làm ăn lỗ vốn. Cảnh sát sẽ giúp mày tìm bố mẹ, nhà tao còn bao nhiêu việc, không có thời gian lãng phí đâu." Bà đẩy tôi về phía trước một cái rồi xoay người bước ra khỏi đồn.
Cảnh sát nắm lấy tay tôi. Tôi nhìn bà mở khóa xe đạp, leo lên xe định đi. Lồng ngựk tôi nghẹn đắng. Tôi hất tay cảnh sát ra, lao ra ngoài, túm lấy yên sau xe đạp, đuổi theo rồi ngước mặt lên hỏi: "Dì ơi, con làm con gái của dì được không ạ?"
4
Lần này, tôi muốn tự tay chọn một người mẹ sẵn lòng nhận mình.
Bà khựng lại, sững sờ hồi lâu. Tôi lấy hết can đảm, nhảy lên hét vào tai bà: "Dì ơi, dì làm mẹ con được không?"
Cảnh sát đi theo ra ngoài. Mẹ nhìn anh ta, rồi lại nhìn tôi. Bà đưa tay kẹp nách tôi, nhấc bổng tôi lên yên sau xe đạp. Bà nói với cảnh sát: "Tạm thời tôi đưa đứa nhỏ về nhà, tiếp tục tìm thân nhân cho nó, nếu thực sự không tìm được thì sẽ đưa đến đây."
Cảnh sát mỉm cười: "Cũng được!"
Thời đó, những bé gái bị bỏ rơi nhiều vô kể, không bị quản lý nghiêm ngặt như sau này. Trên đường về nhà, gió mùa hè vẫn rất nóng rát. Nó thổi phồng chiếc áo sơ mi vải dacron của mẹ, đây là bộ đồ tử tế duy nhất bà có. Mùi mồ hôi pha lẫn mùi xà phòng rẻ tiền áp vào mặt tôi, trái lại khiến người ta thấy an tâm. Mẹ tôi đạp xe ngày càng nhanh, ngày càng nhanh. Đến đoạn xuống dốc, bà cất tiếng hát vang: "Trên núi vàng Bắc Kinh ánh sáng chiếu bốn phương..." Dù chẳng đúng tông, nhưng niềm vui của bà đã truyền qua tiếng hát vào lòng tôi.
Về đến thôn, mọi người thấy bà lại đưa tôi về, liền xúm lại hỏi han đủ điều. Mẹ tôi hét lớn: "Nó không muốn vào trại trẻ mồ côi, bảo muốn làm con gái của tôi."
Các bà thím bắt đầu bàn tán xôn xao:
"Ngọc Lan, cô còn chẳng lo nổi thân mình, lại còn đèo bòng thêm đứa con n/ợ, sau này càng không lấy được chồng đâu."
Mẹ tôi chẳng hề bận tâm: "Mấy gã đàn ông đều chê tôi què không đẻ được, tôi cũng chẳng lấy được người tử tế nào. Thôi thì không đi xem mắt nữa, sau này tôi nuôi con bé, hai mẹ con tự sống. Tôi có một mẫu đất, lại không phải hầu hạ thằng đàn ông nào, không kết hôn cuộc sống còn dễ chịu hơn!"
Các bà thím nhìn nhau: "Cô nuôi một đứa cũng được, nhưng tốt nhất nên nuôi con trai? Nuôi đứa con theo họ mình, sau này có người nối dõi, nuôi con gái thì sau này nó sinh con cũng theo họ người ta, đều là làm áo cưới cho người khác cả. Hơn nữa con bé này năm sáu tuổi rồi, đã biết chuyện, sợ là nuôi không thân đâu. Nếu cô thực sự muốn giữ giống, chi bằng bỏ ít tiền m/ua một thằng con trai, nuôi từ nhỏ, nó mới coi cô là mẹ ruột."
...
Ở vùng quê thời đó, nối dõi tông đường là việc hệ trọng hàng đầu. Có những nhà thực sự không sinh được con trai thì sẵn sàng bỏ tiền ra m/ua, đối với thằng con trai m/ua về còn tốt hơn cả con gái ruột.
Thím Ba cũng đứng xem trò vui, thím ấy vốn không ưa gì mẹ tôi. Thím ấy giở giọng mỉa mai: "Đúng là nằm mơ giữa ban ngày. Một đứa què không biết đẻ, nuôi một đứa con hoang không ai cần, cuộc sống này có thể tốt đến đâu? Trước đây bảo gả cho anh trai tôi, cô còn chê bai. Giờ cô còn đèo bòng thêm đứa con n/ợ, dù có dâng tận miệng anh tôi cũng chẳng buồn nhận."
Mẹ tôi là phụ nữ có thể đứng vững ở nông thôn, trong xươ/ng cốt vốn dĩ đã có sự đanh đ/á. Bà lập tức đáp trả ngay tại chỗ, giọng to như loa phóng thanh: "Anh trai cô là kẻ phạm tội, tôi có ở giá cả đời cũng không thèm thứ rác rưởi đó. Cô thì lấy chồng rồi đấy, đẻ một đàn con đấy. Nhưng chồng cô quanh năm không về nhà, cũng chẳng đưa tiền cho cô, thứ đàn ông đó giữ lại làm gì? Để lên bàn thờ thắp hương à?"
Thím Ba tức đến đỏ mặt: "Dù sao tôi cũng có người lấy, không như cô, xem mắt mấy chục lần mà chẳng lấy được chồng."
Tôi nắm ch/ặt tay mẹ, cất giọng hỏi: "Mẹ ơi, tại sao có người rơi xuống hố xí, ăn đầy miệng phân mà không vội vàng bò ra, lại còn bảo trong hố xí thơm lắm ạ?"
