Ông ta nói, mắt không nhìn bà ngoại, ánh mắt toàn đặt trên người Chu Mỹ Lan.
Chu Mỹ Lan lần này ngoan ngoãn hơn nhiều, vừa vào cửa đã cười nói: "Chị dâu năm mới tốt lành, lại đến làm phiền chị rồi."
Trên tay bà ta còn xách một nắm nhỏ táo đỏ.
"Bà ngoại, trước hết phải bình tĩnh."
"Bữa cơm tất niên, cứ để họ ăn. Nhưng phải giữ lại một thứ."
Bà ngoại nhận lấy táo đỏ, cũng cười cười: "Cô Mỹ Lan khách sáo quá. Người đến rồi thì ngồi xuống đi."
Bà quay người vào nhà bếp, c/ắt đôi hai cân th!t lợn đó--một nửa đem hầm rau, nửa kia xát muối cất kỹ.
"Nửa cất đi kia, là của bà và Tiểu Hà. Trước hết giấu vào khe gạch."
"Nếu Vĩnh Thành đếm ra thì sao?"
"Sẽ không đâu. Ông ta uống rư/ợu xong không đếm nổi đâu."
Quả nhiên là vậy.
Trên bàn ăn, Triệu Vĩnh Thành và Chu Mỹ Lan chén chú chén anh. Bà ngoại làm bốn món--cải thảo hầm th!t, lạc rang muối, củ cải sợi trộn chua ngọt, miến khoai lang.
Tiểu Hà vừa gắp một miếng th!t, Chu Quân đã vươn đũa tới giành gi/ật.
"Th!t cho tao ăn!"
Chu Mỹ Lan làm bộ làm tịch m/ắng: "Tiểu Quân, không được giành!" nhưng tay lại không hề ngăn cản.
Triệu Vĩnh Thành cười cười hòa giải: "Đều là trẻ con cả, để nó ăn một miếng. Tiểu Hà, con làm chị thì nhường em một chút."
Tay cầm đũa của Tiểu Hà khựng lại.
"Bà ngoại."
Bà ngoại gắp miếng th!t trong bát mình cho Tiểu Hà.
"Tiểu Hà ăn đi. Miếng này vốn dĩ là của con."
Sau đó bà nhìn Triệu Vĩnh Thành nói: "Vĩnh Thành, Tiểu Hà cũng chỉ là một đứa trẻ thôi."
Nụ cười trên mặt Triệu Vĩnh Thành cứng đờ.
"Tôi tất nhiên biết. Tôi chỉ bảo nó nhường một chút--"
"Nó đã nhường một năm rồi." Bà ngoại nói, "Từ mùa thu đến nay, trứng gà trong nhà, ông lấy mười hai quả cho Chu Quân. Tiểu Hà một quả cũng chưa được ăn."
Quanh bàn không còn ai lên tiếng.
Chu Mỹ Lan cúi đầu húp cháo, giả vờ như không nghe thấy.
Tiểu Hà cúi đầu cắn miếng th!t, ăn cực kỳ chậm, chỉ sợ ăn xong một miếng là không còn nữa.
Triệu Vĩnh Thành ngửa cổ cạn một chén rư/ợu, không tranh cãi thêm nữa.
Bữa cơm tất niên này tan trong sự im lặng.
Khi Chu Mỹ Lan dắt con trai rời đi, bà ngoại khách khí tiễn người ra tận ngoài cửa.
Đợi cổng sân đóng ch/ặt.
Bà đem nửa cân th!t muối kia giấu vào khe gạch sau bếp lò.
Trong khe gạch giờ đây đã có ba thứ.
Một gói hạt bí vỡ. Một mẩu bút chì ngắn. Một miếng th!t lợn muối.
Thứ nào cũng thuộc về riêng bà.
※
10.
Sau Tết, vừa qua Rằm tháng Giêng, đội sản xuất bắt đầu xuống đồng.
Bà ngoại ban ngày vẫn đi làm ki/ếm điểm công, tối về nấu cơm, kh//âu vá, cho gà ăn. Ngày tháng vẫn như mọi năm.
Nhưng trong bóng tối đã không còn như trước.
Mỗi tối, Tiểu Hà đều dạy bà nhận hai chữ.
Một tháng trôi qua, bà đã nhận được hơn sáu mươi chữ.
"Nhân dân", "Đại tiểu", "Phụ nữ", "Điền địa", "Lao động", "Quyền lợi", "Hôn nhân", "Tự do", "Bảo hộ", "Pháp luật"...
Bà không thể viết ra được từng chữ, nhưng có thể nhận ra ngay lập tức.
Bà lấy cuốn sách Luật Hôn nhân ra, đối chiếu từng chữ một. Biết chữ nào thì đọc, không biết thì gấp góc lại, đợi Tiểu Hà về lại hỏi.
"Bà ngoại, bà nhận mặt chữ rất nhanh. Nhưng thế vẫn chưa đủ."
"Còn thiếu gì?"
"Bà còn phải học toán."
"Bà biết tính điểm công, nhưng còn phải tính sổ sách lớn. Trong nhà một năm phân bao nhiêu lương thực, tiêu bao nhiêu, Triệu Vĩnh Thành lĩnh bao nhiêu lương, lại cho Chu Mỹ Lan bao nhiêu, những cái này đều phải tính cho rõ."
"Không phải tính nhẩm trong lòng, mà phải viết ra giấy trắng mực đen."
"Nhưng tôi ngay cả số cũng không biết viết."
"Tiểu Hà biết viết."
Từ đêm đó, ngoài dạy bà ngoại nhận chữ, Tiểu Hà còn dạy bà viết số và phép cộng trừ đơn giản nhất.
1, 2, 3, 4, 5--
Mẩu bút chì của bà ngoại đã sắp cùn, Tiểu Hà liền nhặt nửa mẩu phấn từ dưới đất lớp học về.
"Mẹ, dùng phấn viết trên đất luyện, có thể tiết kiệm bút chì."
Bà ngoại nằm úp trên nền xi măng nhà bếp, dùng phấn tính từng dòng.
Từng nét một.
Lương mỗi tháng của Triệu Vĩnh Thành: 28 đồng.
Mỗi tháng nộp về nhà: 15 đồng.
13 đồng còn lại đi đâu?
Bà ngoại tính đi tính lại ba lần.
Ít nhất có 8 đồng, bà chưa từng chạm tới.
"8 đồng tiền đó, phần lớn đều đã đưa hết sang nhà Chu Mỹ Lan."
Bà ngoại không đáp, chỉ lặng lẽ lau sạch những con số trên nền đất.
Đến tháng Ba, thị trấn tổ chức lớp học xóa m/ù chữ ban đêm.
Trần Tú Anh đích thân đến đại đội Thanh Liễu vận động: "Các đồng chí nữ, tổ chức kêu gọi mọi người biết chữ! Tối thứ Ba, thứ Năm hàng tuần, đều có thể đến trường tiểu học thị trấn nghe giảng, không thu một xu!"
Triệu Vĩnh Thành nghe tin, cười lạnh: "Bà biết chữ để làm gì? Biết nhiều cũng có xuống đồng đâu? Đừng đi nữa, tốn công vô ích."
"Bà ngoại, đây là cơ hội đưa đến tận cửa."
"Bà nhất định phải đi."
"Ông ta không cho tôi đi."
"Bà không cần c/ầu x/in ông ta đồng ý. Trực tiếp tìm Chủ nhiệm Trần đăng ký. Ông ta thực sự dám ngăn bà, Chủ nhiệm Trần tự nhiên sẽ hỏi ông ta tại sao."
"Đây là sự sắp xếp của tổ chức, không phải cá nhân bà muốn đi. Ông ta dám ngăn cản sự sắp xếp của tổ chức? Một Phó chủ nhiệm, có mấy cái mạng?"
Bà ngoại đi báo danh.
Sau khi Triệu Vĩnh Thành biết tin, giơ tay đ/ập vỡ một cái bát.
"Bà bây giờ cánh cứng rồi à?"
Bà ngoại không tranh cãi, chỉ bình tĩnh đáp: "Chủ nhiệm Trần nói, mỗi đội sản xuất ít nhất phải có ba đồng chí nữ, đây là điều tổ chức đã bố trí. Tôi không đi, ai thay đại đội Thanh Liễu bù vào danh ngạch? Ông muốn đại đội không hoàn thành nhiệm vụ à?"
Miệng Triệu Vĩnh Thành đóng mở hai lần.
Ông ta mới làm Phó chủ nhiệm, đang muốn thể hiện. Đại đội không hoàn thành nhiệm vụ, cấp trên sẽ truy c/ứu, truy đến ông ta thì ông ta cũng mất mặt.
Ông ta đ/á văng mảnh sứ vỡ trên đất, đ/ập cửa bỏ ra ngoài.
Từ ngày đó, tối thứ Ba và thứ Năm hàng tuần, bà ngoại đi bộ bốn mươi phút đến thị trấn học bài.
Người dạy là một cô giáo trẻ từ huyện xuống, mới hơn hai mươi tuổi, trên sống mũi đeo kính, nói tiếng phổ thông trong trẻo.
Cô dạy mọi người nhận chữ, dạy đọc báo, dạy tính toán.
Bà ngoại luôn ngồi hàng đầu, nghe giảng chăm chú hơn tất cả mọi người.
Sau khi phấn của bà dùng hết, cô giáo tặng bà một cây bút chì.
Mới tinh. Đầu bút đã được gọt sẵn.
"Chị Đỗ, chị học nhanh hơn bất cứ ai."
Bà ngoại nắm ch/ặt cây bút đó, không nỡ buông tay.
"Bà ngoại, giờ bà có hai người thầy. Ban ngày là Tiểu Hà, ban đêm là cô giáo lớp học đêm."
"Nửa năm nữa thôi, bà có thể tự đọc một tờ báo."
"Phụ nữ một khi đã biết đọc báo, sẽ không bao giờ nhắm mắt nghe người ta lừa nữa."
"Sau khi đôi mắt mở ra, ai muốn lừa bà cũng không dễ dàng gì nữa."
※
11.
Đến tháng Tư, bà ngoại đã có thể nhận ra hơn ba trăm chữ.
Có vài chữ không biết viết, nhưng đều nhận ra.
Bà đã có thể đọc báo một cách ngắc ngứ--mặc dù tốc độ không nhanh, gặp chữ lạ sẽ bỏ qua, nhưng ý chính thì hiểu được.
Bà còn thực sự học được một bản lĩnh--ghi sổ sách.
