Nhưng các triều thần trong lòng đều biết, câu nói ấy đã không thể che giấu được những rạn nứt hiện thực.
Sau thất bại, triều đình nhà Thanh buộc phải ký Hiệp ước Mã Quan, c/ắt đất bồi thường, khiến quốc khố càng thêm kiệt quệ. Trên các ngõ phố, dân chúng lấy câu "Di Hòa Viên trọng hơn vịnh Bột Hải" để châm biếm, những bài ca d/ao lan truyền khắp nơi.
Thỉnh thoảng trong đêm, Từ Hi Thái hậu nghe thấy tiếng hát từ ngoài tường thành vọng vào. Bà không gi/ận, chỉ đẩy cửa sổ mở ra, ngắm nhìn thành quách dưới ánh trăng. Khoảnh khắc ấy, có lẽ bà đã hiểu rằng sự vinh hoa và ổn định mình chọn cho đế quốc giờ đã hóa thành món n/ợ không thể chuộc lại.
Thế nhưng, bà không quay đầu. Mùa xuân năm sau, bà vẫn như thường lệ ngự giá đến Di Hòa Viên. Mặt hồ Côn Minh mênh mông, những cây cầu hành lang sơn màu lấp lánh như vàng dưới ánh mặt trời. Bà đứng giữa cầu đ/á, nhìn xa về chân trời, nét mặt bình thản như thể tiếng khóc thất trận chưa từng tồn tại.
Bà hiểu, lịch sử sẽ ghi lại lựa chọn của bà, cũng sẽ viết trách nhiệm bên cạnh tên bà. Nhưng bà vẫn đặt tay lên lan can, mặc cho gió lùa qua.
Bởi trong lòng bà, đế quốc giờ không chỉ là bờ cõi hay chiến thuyền, mà là trật tự do chính tay bà gìn giữ - một vũ đài dẫu gió táp mưa sa, cũng phải do bà tự tay định đoạt nhịp điệu.
Chương 7: Từ Hi Không Thể Vãn Hồi - Cải Cách Cuối Thời Thanh Lật Đổ Đế Quốc
Mùa hè năm 1900, kinh thành như bị úp dưới chiếc vạc khổng lồ. Đao thương và bùa chú của Nghĩa Hòa Đoàn lan khắp trong ngoài thành, khẩu hiệu vang trời: "Phù Thanh diệt Dương!" Khắp các ngõ phố, tiếng kính vỡ từ các thương quán ngoại quốc liên hồi. Trước cơn bão dân gian bất ngờ ấy, triều đình bàn tán xôn xao: kẻ chủ chiến, người cầu hòa. Từ Hi Thái hậu ngồi thẳng trong điện Dưỡng Tâm, nghe xong tranh luận, chỉ lạnh lùng phán: "Thà chủ động trước còn hơn bị ép." Lập tức ban ý chỉ tuyên chiến với các cường quốc. Đêm ấy, lửa hiệu ch/áy rực trời, kinh thành thành lò lửa tối đen.
Thế nhưng họng sú/ng các cường quốc đến nhanh hơn bà tưởng. Chỉ hai tháng ngắn ngủi, Liên quân tám nước áp sát Bắc Kinh. Khi cả triều k/inh h/oàng, bà mặc trang phục đơn sơ, cùng Quang Tự Đế và hoàng tộc vội vã chạy về phía tây đến Tây An. Dọc đường bụi bặm, cờ xí nhuốm đầy bùn đất, nhưng bà luôn giữ vẻ mặt điềm tĩnh, thỉnh thoảng nhắc nhở: "Nếu dân chúng tổn thương, ch/ém đầu Đốc phủ."
Đêm thu Tây An, tiếng côn trùng rền rĩ. Trong cung thất tạm, bà triệu kiến Cung Thân vương, giọng nói hạ thật thấp: "Sau trận này, triều đình phải thay xươ/ng đổi cốt." Thế là ý tưởng "Cải cách cuối thời Thanh" lặng lẽ ra đời: chuẩn bị lập hiến, bãi bỏ khoa cử, mở trường học, chỉnh đốn tân quân.
Năm sau, bà trở lại Bắc Kinh. Thành phố đổ nát, trăm nghề tiêu điều, nhưng bà đứng trước cung môn tàn tạ buông mấy lời: "Từ hôm nay, hủ tục đều bỏ." Đây là lời thừa nhận sai lầm hiếm hoi trong đời bà, cũng là cuộc tự c/ứu đến muộn.
Cải cách khởi động, quan viên hăng hái: Đại học đường Kinh sư khai giảng, tân quân đội chỉnh tề trên thao trường, báo quán mọc lên như nấm, thương hội hưng thịnh. Người trẻ reo hò, tưởng đế quốc có lẽ còn ánh bình minh mới. Nhưng kẻ thức thời đều biết, đây chỉ là cọc cuối cùng đắp chuồng sau khi mất bò.
Dù mở trường học và thương hội, bà chưa từng nới lỏng hoàng quyền. Tiến độ lập hiến bị trì hoãn nhiều tầng, nghị viện mãi chẳng thấy đâu. Có người dâng sớ: "Nếu chậm trễ nữa, lòng dân sẽ mất." Bà chỉ đáp nhạt: "Việc gì cũng không thể nóng vội."
Thu muộn năm 1908, gió bắc dần mạnh. Quang Tự Đế nguy kịch, bà thân hành đến tẩm cung thăm hỏi. Ánh nến chập chờn, vua mở mắt yếu ớt, như muốn nói điều gì, nhưng chỉ thốt ti/ếng r/ên khẽ. Hôm sau, vua băng hà tại đảo Doanh Đài, Trung Nam Hải.
Chỉ cách một ngày, bà cũng lâm trọng bệ/nh. Đêm ấy trong điện Dưỡng Tâm, đèn đuốc tĩnh lặng đến mức nghe cả tiếng dầu đèn n/ổ lách tách. Bà phán lập ấu chúa Phổ Nghi lên ngôi, lần thứ ba cũng là lần cuối lập thái tử.
"Đế quốc cần người canh giữ." Đó là lời cuối cùng bà để lại cho thị thần.
Hôm sau, Từ Hi Thái hậu băng hà. Sau khi bà mất, nước hồ Di Hòa vẫn trong vắt, nhưng cửa biển Bắc Dương đã thất thủ; kinh sư dù có đại học đường kiểu mới, cũng không ngăn nổi thương cảng và các hiệp ước bất bình đẳng của cường quốc.
Dân chúng truyền nhau câu hát: "Thái hậu tuy mất, vận nước đã tận."
Tiếng hát ấy theo gió bay xa, như bản án vô hình, viết nỗi thăng trầm thế kỷ vào hoàng hôn của nhà Thanh.
Khi cánh cổng cung điện khép lại, ánh sáng Tử Cấm Thành mang màu bạc lạnh. Từ Hi Thái hậu với mưu lược ba lần lập thái tử, quyền thuật mấy chục năm, cuối cùng vẫn không vãn hồi được đế quốc sụp đổ. Bà để lại cho hậu thế một cái tên vừa huy hoàng vừa thất bại, cũng là bóng lưng cuối cùng của nhà Thanh.
