Cha tôi mười lăm tuổi đã đậu tú tài, là người đàn ông tốt được tám làng mười xóm ca ngợi.
Để vào kinh ứng thí, ông gả chị cả cho quan huyện sáu mươi tuổi làm thiếp, hàng xóm bảo ông lo được chỗ tốt cho chị.
Rồi ông b/án chị hai cho phú thương ba trăm cân đẻ con, làng trên xóm dưới khen chị từ nay hưởng hết phú quý vinh hoa.
Cuối cùng, ánh mắt ông đổ dồn về phía tôi.
"Xuân Phong Lâu sẵn sàng trả năm mươi lạng bạc m/ua con, lần này ta nhất định đỗ cao."
"Con phải giữ gìn thân trinh bạch, đến lúc ta chuộc con về sẽ gả cho người môn đăng hộ đối..."
Nhưng thưa cha, con khác hẳn chị cả chị hai.
Các chị hiếu thuận với cha, còn con ngày đêm chỉ mong HIẾU TỬ cha mà thôi.
**1**
Cha là người đàn ông tốt được mười phương ca tụng.
Mười lăm tuổi đậu tú tài, một thời vang danh khắp cõi, thế mà vẫn cưới mẹ - bạn thanh mai trúc mã làm vợ chính.
Mẹ sinh liền ba đứa con gái, cha chẳng những không bỏ vợ cưới mới hay nạp thiếp.
Thiên hạ đều khen ông trọng tình nghĩa.
Nhưng năm năm tuổi, tôi đã biết bản chất thật của ông.
Lúc đó ông đã bốn năm liền vào kinh thi rớt trắng tay, nhà họ Triệu từ môn đình nhược thị trở thành cửa vắng như chùa bà đanh.
Nhà vốn thanh bần, cứ ba năm lại tốn cả đống tiền vào kinh.
Của hồi môn mẹ mang về đã đổ hết vào đó.
Cha chỉ chúi đầu vào sách vở, đến khi nhà bếp ch/áy ngùn ngụt khói, ông vẫn gào gọi mẹ: "Phu nhân! Phu nhân! Mau ra dập lửa!"
"Khói m/ù mịt thế này, làm sao ta đọc sách?"
Ông bảo ba chị em tôi đều là con gái nhà tú tài, tuyệt đối không được làm mất danh giá, nên cũng dạy chúng tôi đọc chữ.
Hai chị tính tình chậm chạp, học chậm.
Ông thường m/ắng: "Đã là con ta, sao có thể ng/u độn đến thế?"
"Chắc chắn do ảnh hưởng từ mẹ các ngươi, bà ta chữ bẻ đôi không biết, rốt cuộc kéo chân ta lại."
Mẹ vì thế càng rụt rè hơn.
Mùa hè oi ả, bà quạt cho tôi ngủ, thường thủ thỉ: "Cha con bị mẹ liên lụy, giá ông ấy cưới được tiểu thư danh gia, ắt sẽ giúp ích cho khoa cử."
"Ông ấy vốn là thiên chi kiêu tử mười lăm tuổi đậu tú tài, sao đến nỗi lận đận thế này?"
Không.
Không phải thế.
Học hành dựa vào cái đầu của chính mình chứ.
Năm lên năm cha dạy tôi vỡ lòng, tôi chỉ mất một ngày đã thuộc làu hơn ngàn chữ trong Tam Tự Kinh.
Lúc đó còn bé, tôi ngửa cổ kiêu hãnh: "Bà nội bảo ngày xưa cha mất ba ngày mới thuộc, con còn nhanh hơn cha nữa."
"Chứng tỏ mẹ chẳng ảnh hưởng gì đến chúng con."
Cha không một nụ cười, đôi mắt đen kịt đóng băng nhìn tôi.
Thước đo gỗ hai tấc đ/ập mạnh xuống lưng.
Ông nghiêm khắc răn dạy: "Nữ tử phải giữ đức hạnh."
"Ta dạy ngươi biết chữ không phải để ngươi vượt mặt cha, mà để ngươi cẩn ngôn cẩn hạnh."
"Khắc cốt ghi tâm đạo lý phụ vi tử cương, phu vi thê cương."
**2**
Vết bầm sau lưng mãi hai tháng mới tan.
Suốt thời gian dài, tôi chỉ dám nằm sấp ngủ.
Mẹ ôm tôi khóc thút thít: "Con ngoan, thông minh là tốt nhưng đừng phô trương, hiểu không?"
Khi ấy tôi đã hiểu.
Trên đời này, lòng tự trọng của đàn ông còn mong manh hơn tờ giấy xuyên thấu ngâm nước ba ngày.
Cha phán: "Từ nay con không cần học chữ nữa, theo mẹ học nữ công đi."
"Nữ tử vô tài tiện thị đức."
Nhưng trước đó ông luôn m/ắng hai chị: "Đọc nhiều sách mới hiểu đạo lý, đừng có như mẹ các ngươi suốt ngày chỉ biết kim chỉ."
Nhà ngày càng túng quẫn, nếu không nhờ mấy người phụ nữ mắt hẹp này cặm cụi may vá, lấy đâu ra tiền m/ua sách, lấy đâu tiền giao du trà quán tửu lâu?
Tôi khóc lóc năn nỉ: "Con biết lỗi rồi."
"Thật ra con đã lén nghe hai chị đọc, học lỏm nửa năm mới thuộc."
Cha cho tôi cơ hội khác, phát hiện tôi thật sự cũng ng/u đần như các chị.
Ông thở dài n/ão ruột.
"Mẹ các ngươi không sinh được con trai, ba đứa con gái lại đều ng/u muội."
"Chẳng lẽ trí tuệ của ta lại không có kẻ thừa kế?"
Từ nhỏ tôi đã bướng bỉnh hơn hai chị.
Hồi đó bà nội còn sống, có lần mẹ đi vắng, bà tìm cha nói chuyện, tôi lén núp sau tường nghe tr/ộm.
Bà thúc giục cha mau nạp thiếp sinh con trai nối dõi.
Người đàn ông mặn nồng bên ngoài lạnh nhạt: "Mẹ, nàng mãi không sinh được con trai là điều tốt."
"Mai này ta đỗ cao, tất phải cưới tiểu thư môn đăng hộ đối, lúc đó sinh đích trưởng tử há chẳng phải hay hơn?"
"Nàng tự thân bất lực, hẳn cũng không dám gây chuyện, những năm hầu hạ mẹ cũng tạm được, đợi khi ta nhậm chức ngoại tỉnh, cứ để nàng ở quê phụng dưỡng mẹ..."
Tôi run lẩy bẩy vì phẫn nộ.
Định xông vào chất vấn hai mẹ con đáng gh/ét kia, nhưng miệng bị bàn tay lạnh ngắt bịt ch/ặt.
Quay đầu lại, thấy mẹ nước mắt đầm đìa.
Bà kéo tôi đi, nghẹn ngào: "Mẹ biết, mẹ biết hết rồi."
"Đừng chọc gi/ận hắn, hắn là chồng mẹ, là cha con, là trời cao của chúng ta..."
Mẹ ốm nặng, thầy th/uốc bảo nguy kịch lắm.
Nhưng khoa thi ba năm một lần tới, cha phải vào kinh.
Nhà không còn tiền, cha gả chị cả mười bốn tuổi cho quan huyện thừa sáu mươi làm thiếp, được hai mươi lạng bạc sính lễ.
Mẹ lăn lộn từ giường b/ệnh xuống, quỳ lạy khẩn cầu đừng hủy cả đời con gái.
Nhưng ông gằn giọng: "Đàn bà hiểu gì?"
"Cháu gái xa của quan huyện là thiếp thất của ngũ thiếu gia Thị lang Lại bộ."
"Lần này ta vào kinh, nếu được Thị lang để mắt, với tài học của ta, đừng nói tiến sĩ, đỗ tam giáp cũng dễ như trở bàn tay."
"Quan huyện giàu có, lại là giai thoại lão phu thiếu thê mỹ mãn, làm sao khổ được?"
...
Chị cả xuất giá.
Cha cầm hồi môn lên đường sớm, để lại nửa lạng bạc cho mẹ b/ệnh nặng.
"Nếu số tiền ít ỏi này không chữa được b/ệnh, ấy là số mệnh của nàng."
Dù hai chị tôi hết lời khuyên can, mẹ vẫn ngày đêm khóc thầm, lòng u uất, chẳng bao lâu thì buông tay từ giã cõi trần.
