Anh ta lẩm bẩm: "Chỉ thiếu vài bánh răng, dây đai cũng đã cũ... Sửa được! Cho tôi chút thời gian, tất cả đều sửa được!"
"Cần linh kiện gì, bác liệt kê giúp, cháu đi tìm." Tôi nói.
Kỹ sư Trần liệt kê danh sách rồi vẽ bản thiết kế. Tôi nhờ Chu Khiến lên thành phố tìm bố cô ấy gia công linh kiện theo bản vẽ.
Một tuần sau, linh kiện đã đủ. Kỹ sư Trần miệt mài trong căn phòng trống hội trường suốt ba ngày đêm.
Sáng ngày thứ tư, tiếng "tạch tạch tạch" vang lên từ chiếc máy may đầu tiên. Âm thanh hơi lớn nhưng đường kim đều tăm tắp, máy chạy ngon lành.
Cả làng xôn xao:
"Sửa thật rồi!"
"Hiểu Nguyệt, cháu giỏi thật!"
"Thế này là phát đạt rồi!"
Tôi nhân cơ hội triệu tập hội đồng thôn:
"Thư ký, trưởng thôn, ta nên thành lập xưởng chế biến thủ công tập thể. Khi máy móc hoạt động hết công suất, hiệu quả sẽ tăng gấp bội. Chị em làm tay đệm giày ba ngày mới xong đôi, dùng máy mỗi ngày làm được hai ba đôi."
Thư ký đội Lâm Phúc Toàn hút th/uốc lào, trầm ngâm hồi lâu:
"Hiểu Nguyệt, ý tưởng của cháu tốt đấy. Nhưng mở xưởng không đơn giản, cần giấy phép, vốn liếng, quản lý..."
"Giấy phép cháu sẽ xin." Tôi nhanh nhảu. "Vốn ta có sẵn từ tiền thủ công mấy tháng nay. Cứ làm rồi rút kinh nghiệm dần."
"Thế ai làm giám đốc?" Trưởng thôn hỏi.
Mọi ánh mắt đổ dồn về phía tôi. Tôi cười:
"Cháu kiêm nhiệm trước. Khi xưởng ổn định ta sẽ bầu người phù hợp."
Thế là "Xưởng Chế Biến Thủ Công Mỹ Nghệ Dương Làng" chính thức khai trương. Tôi đảm nhận chức giám đốc, dĩ nhiên vẫn kiêm chủ nhiệm phụ nữ.
**09**
Xưởng cần nhân lực, tận dụng hết người lành nghề trong thôn. Tôi lại "nảy ý" tìm Lâm Phúc Toàn:
"Thôn ta đang thiếu nhân công chăn nuôi. Cháu nghe nói mấy đồng chí hưu trí có kinh nghiệm, mời họ về hỗ trợ được không?"
Lâm Phúc Toàn gi/ật mình: "Cái này... có ổn không? Mấy người đó đều là..."
"Sao không ổn? Cải tạo bằng lao động, đâu chẳng được? Ở thôn ta còn đóng góp cho công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa!"
Lâm Phúc Toàn do dự: "Nói thì vậy, nhưng thủ tục..."
"Thủ tục cháu lo."
Thế là hơn chục vị lão thành được "mượn" về thôn. Có chuyên gia nông nghiệp họ Ngô, vừa đến đã lắc đầu nhìn đất đai:
"Cách canh tác này lạc hậu quá..."
Tôi nhanh miệng đáp: "Cụ chỉ giáo giúp ạ?"
Ông Ngô liếc tôi, im lặng. Nhưng hôm sau, cụ cầm thước xuống ruộng. Đo khoảng cách luống, kiểm tra đất đai...
"Thửa này hợp trồng ngô nhưng không được trồng dày, phải thông thoáng..."
"Phân bón phải ủ, bón phân tươi sẽ ch/áy cây..."
"Tưới nước đúng giờ, không được xối ào ạt..."
Tôi chăm chú ghi chép lời ông Ngô, rồi huy động lao động khỏe trong thôn làm mười mẫu ruộng thử nghiệm.
Cùng lúc, chuyên gia chăn nuôi họ Tôn nhíu mày nhìn chuồng lợn:
"Nuôi thế này... chuồng thiếu thông gió, thức ăn đơn điệu, lớn nhanh mới lạ."
"Cụ Tôn ơi, nên nuôi thế nào ạ?"
"Cải tạo chuồng trại, đảm bảo thông gió... Phối trộn thức ăn, không chỉ cho cám... Phòng dịch chu đáo, tiêm phòng định kỳ..."
Thế là thôn lập thêm điểm chăn nuôi khoa học kiểu mẫu. Tất cả đều dưới danh nghĩa "Sản xuất tập thể Đội Dương Làng", thủ tục đầy đủ, báo cáo chỉn chu.
Ba tháng sau, ngô thử nghiệm cao vượt trội, bắp to hơn hẳn. Thu hoạch vụ thu - năng suất tăng 30%! Lợn nuôi khoa học lớn nhanh, tỷ lệ xuất chuồng cao, th!t lại săn.
Cả thôn tâm phục khẩu phục:
"Hiểu Nguyệt, cái đầu cháu sao mà thần thánh thế?"
"Mấy vị lão thành này quả có thực tài!"
Lâm Phúc Toàn cười không ngậm được miệng: "Hiểu Nguyệt, bước đi này của cháu chuẩn không cần chỉnh!"
**10**
Có xưởng chế biến, có canh tác và chăn nuôi khoa học, đời sống Đội Dương Làng ngày một khấm khá. Thôn có tiền, tôi đề xuất mở lớp xóa m/ù chữ cho trẻ em và thanh niên.
Giáo viên? Tri thức trẻ sẵn đó. Mà họ lại là lực lượng nòng cốt hỗ trợ các vị lão thành. Cuộc sống trôi đi trong tiếng đọc bài râm ran.
Khi gió xuân cải cách mở cửa thổi tới, Đội Dương Làng đã đi trước cả thời đại. Năm 1979, khi hộ vạn nguyên đầu tiên xuất hiện, huyện lại cử đoàn công tác - lần này quy mô hơn với cả bí thư huyện ủy và phóng viên báo tỉnh.
"Đồng chí Lâm Hiểu Nguyệt, Đội Dương Làng đã thành điển hình toàn tỉnh đấy!" Bí thư huyện ủy bắt tay tôi tươi cười.
Tôi mỉm cười: "Nhờ chính sách đảng tốt, lãnh đạo quan tâm, quần chúng hăng hái."
Thực ra tôi đã tính toán từ trước. Khi nghe cuộc thảo luận "Thực tiễn là tiêu chuẩn duy nhất kiểm nghiệm chân lý", tôi biết thời cơ đã tới. Tôi tổ chức học tập tài liệu cho cán bộ thôn, thống nhất tư tưởng. Rồi cùng dân làng bàn bạc: Làm sao để sống tốt hơn?
Câu trả lời hiển nhiên: Mở rộng sản xuất, phát triển kinh tế. Xưởng từ thủ công mở rộng sang may mặc. Tôi thiết kế vài kiểu áo sơ mi, váy đơn giản mà thanh lịch bằng vải địch lương, b/án chạy trong thành phố. Trang trại ngoài lợn còn nuôi thỏ lông dài, lông thỏ b/án cho nhà máy dệt - thêm nguồn thu.
Thôn giàu lên, con đường chính trị của tôi cũng thênh thang. Năm 1980, từ chủ nhiệm phụ nữ, tôi được bầu làm phó bí thư đội. Năm 1981, bí thư cũ nghỉ hưu, tôi kế nhiệm. Năm 1982, công xã đổi thành thị trấn, tôi được bổ nhiệm làm phó thị trấn trưởng. Cùng năm, huyện tiến cử tôi tham gia tuyển chọn cán bộ trẻ xuất sắc toàn tỉnh. Qua các vòng thi, tôi được đặc cách bổ nhiệm làm phó huyện trưởng huyện Hồng Kỳ - phó huyện trưởng trẻ nhất tỉnh, nữ huyện trưởng hiếm hoi.
Tin truyền về Dương Làng, cả thôn sôi sục. Bác hai vừa khóc vừa cười: "Nguyệt nhà ta làm huyện trưởng rồi! Vẻ vang tổ tông!" Bà nắm tay tôi lặp đi lặp lại: "Tốt lắm, tốt lắm... Bố cháu mà biết..." Ông không nói gì, chỉ vỗ vai tôi thật mạnh.
**11**
Năm 1984, tôi điều động làm phó thị trưởng Lâm Giang. Những vị lão thành từng về thôn ta dần được phục hồi, khôi phục chức vụ cũ. Họ không quên những ngày ở Đội Dương Làng, càng không quên "Tiểu Lâm" này. Kỹ sư Trần về Sở Cơ khí tỉnh, ông Ngô về Viện Nông nghiệp, ông Tôn về Cục Chăn nuôi.
