Ta ngồi xổm xuống, lần tay mân mê mấy chữ khắc. Đúng là nét chữ của Nhị sư huynh. Ta nhận ra. Nét phẩy là phẩy, nét mác là mác, từng nét một ngay ngắn chỉn chu. Khi dạy ta viết chữ, huynh từng nói, chữ viết cho ngay thẳng thì người mới đứng thẳng được. Nhưng chữ của huynh đã bị người ta đ/ập nát. Con người huynh cũng bị họ vùi dập đến không còn hình hài.
Ta ngồi bên tảng đ/á ấy rất lâu. Ngồi đến khi mặt trời xế bóng, ngồi đến khi gió nổi lên trong sân, ngồi đến khi có bóng người lấp ló bước vào. Một lão ông g/ầy gò, lưng c/òng, tay xách giỏ, mái tóc bạc trắng như hoa bồ công anh trong vườn th/uốc của Ngũ sư tỷ. Ông lão bước vào sân, thấy ta, ngẩn người.
'Ngươi là...' Ông nheo mắt nhìn ta.
Ta đứng dậy, không biết nên nói gì.
Lão ông nhìn ta một lát, chợt hỏi: 'Ngươi đến tìm Liễu tiên sinh?'
Liễu tiên sinh? Ta thoáng ngập ngừng, vốn không biết tên thật của Nhị sư huynh, nào ngờ cũng họ Liễu như ta. Ta gật đầu.
Lão ông thở dài, đặt giỏ xuống, lấy ra mấy nén hương, xấp tiền vàng. 'Lão đến đ/ốt vài nén hương cho tiên sinh.' Ông nói, 'Hôm nay là ngày giỗ của tiên sinh, cũng là ngày giỗ của con trai lão.'
Ta nhìn ông châm hương, từng tờ tiền vàng bỏ vào lửa. Ngọn lửa bùng lên rồi lụi dần.
'Ông quen biết tiên sinh?' Ta hỏi.
Lão ông lắc đầu: 'Không quen, chưa từng gặp mặt.'
'Vậy sao ông...'
Lão ông đ/ốt xong tờ tiền vàng cuối cùng, chậm rãi đứng dậy, phủi bụi trên đầu gối. 'Con trai lão là học trò của tiên sinh.'
Ông chỉ ra ngoài sân, về phía đông: 'Nhà lão ở làng Lưu cách đây ba mươi dặm về phía đông, làm ruộng. Thằng bé từ nhỏ đã thích đọc sách, nhưng làng không có thầy, trong trấn cũng không, chỉ có tư thục thì phải đóng tiền, nhà nghèo không theo được.'
'Về sau nghe nói trong thành có vị tiên sinh mở thư viện, không thu tiền, ai cũng được đến học. Con trai lão theo học ba năm, khi trở về đã khác xưa.'
Lão ông nói chậm rãi, từng câu như nhặt từng hạt thóc rơi quý giá. 'Trước đây thằng bé trầm lặng, thấy người là tránh. Sau khi về biết nói chuyện, biết lý lẽ, lại còn biết viết chữ. Tết đến viết câu đối, cả làng đều nhờ nó viết.'
'Lão hỏi nó ở thư viện học những gì, nó bảo tiên sinh dạy: Làm người phải đứng thẳng.'
Lão ông cười, nếp nhăn hằn sâu. 'Lão làm ruộng, không hiểu đạo lý cao xa, nhưng lão biết, trong thế thời này mà khiến con trai lão đứng thẳng được, ắt hẳn là người tốt. Tiếc thay người tốt không sống lâu.'
Ta lặng thinh. Gió thổi tàn tro tiền vàng vương lên hài ta.
Lão ông xách giỏ, bước vài bước rồi ngoảnh lại. 'Ngươi là người thân của tiên sinh?'
Ta suy nghĩ giây lát, đáp: 'Ta là sư đệ của huynh ấy.'
Lão ông sửng sốt, rồi gật đầu, không hỏi thêm nữa. Khi bước ra khỏi sân, ông buông một câu: 'Đi sâu vào con hẻm phía sau, tiên sinh những ngày cuối ở đó, một mình.'
13
Lão nhân nói, Văn Miếu và triều đình không dám gi*t Nhị sư huynh. Gi*t một Văn Thánh, tiếng x/ấu khó gột, ngòi bút của nho sinh đời sau sẽ đ/âm ch*t họ. Vì thế họ dùng cách khác sạch sẽ hơn.
Họ giam lỏng Nhị sư huynh trong một biệt viện. Hôm ấy, một đám du đãng s/ay rư/ợu xông vào nơi ấy.
Con hẻm sâu hơn ta tưởng, hai bên tường cao chắn hết ánh mặt trời. Cổng viện xiêu vẹo, đẩy nhẹ đã đổ. Bên trong trống trơn, chỉ có căn nhà nát, giấy dán cửa sổ đã rá/ch hết, gió lùa vào vi vu.
Ta đẩy cửa. Trong phòng chẳng có gì. Chỉ tấm ván giường góc tường, đệm rơm đã mục đen. Mặt đất vết nước khô, vết đen không rõ là m/áu hay gì. Góc tường có đống tro tàn.
Ta bước tới, ngồi xổm xuống. Tro tàn chạm nhẹ đã tan, ta dùng tay bới từng chút. Ngón tay chạm vật gì cứng. Ta lôi ra. Là mảnh giấy ch/áy dở, góc cuộn đen, chỉ còn bằng bàn tay, trên đó có vài chữ.
