Mẹ nói: "Vị sư đó bảo không hối h/ận, ở đâu cũng là độ người, trong tù là nơi thích hợp nhất để độ người." Mẹ tôi không ngừng cảm thán. Tôi không hiểu ý tứ gì cả, nhìn bà đầy khó hiểu. Mẹ nói hồi lâu, cuối cùng kết luận: "Con trai, kẻ x/ấu giả làm người tốt, nếu giả vờ nghiêm túc, giả vờ đủ lâu, thì sẽ thực sự bắt đầu hành động theo tiêu chuẩn của người tốt."
Tôi vẫn không hiểu. Bà nhìn chằm chằm vào tôi: "Con trai, con thay đổi rất nhiều, trước 9 tuổi trong lòng và trong mắt con không có mẹ, sau 9 tuổi, trong lòng và trong mắt con chỉ có mẹ. Có thể nói cho mẹ biết tại sao không? Con cũng đang giả vờ sao?"
Tôi toát mồ hôi lạnh. Nhưng tôi không đưa ra câu trả lời thực sự, tôi cúi đầu, buồn bã nói: "Mẹ, con chỉ là đột nhiên tỉnh ngộ, thông suốt, biết được người mình nên yêu thương nhất là ai."
Mẹ tôi không hỏi thêm nữa. Lúc đó tôi mới biết, bao nhiêu năm nay, hóa ra bà vẫn luôn nghi ngờ.
10
Tôi tưởng mẹ sẽ truy c/ứu chuyện này đến cùng. Nhưng bà không làm thế. Bà nộp báo cáo, muốn áp dụng phương pháp "giả làm người tốt" này lên các phạm nhân. Lãnh đạo nhà tù lo lắng, sợ tội phạm học được cách giả vờ, sau khi ra tù sẽ lừa gạt thêm nhiều người tốt. Mẹ tôi không bỏ cuộc, hoàn thiện phương pháp đ/á/nh giá rồi tiếp tục nộp báo cáo. Sau vài vòng thảo luận, phương pháp được thực hiện trong phạm vi nhỏ, chủ yếu là ở trại giam nữ, thử nghiệm trên những phạm nhân lớn tuổi. Trong đó có bà nội tôi.
Ồ, đúng là ứng nghiệm, bà nội tôi vào tù rồi. Bà thực sự không chịu nổi hai đứa trẻ Bạch Mi để lại, nhân lúc cha tôi đi công tác, bà dìm ch*t hai đứa trẻ trong chậu nước. Nhưng bà lại nói là Hồ Tiên bảo bà làm thế. Cha tôi viết đơn bãi nại, cho bà đi giám định t/âm th/ần, kết quả có triệu chứng mất trí nhớ tuổi già. Nhưng không rõ trạng thái tinh thần lúc gây án ra sao. Bệ/nh viện t/âm th/ần không nhận, đành phải giữ bà lại trong tù. Mẹ tôi chọn bà vào thí nghiệm giả làm người tốt. Trong thí nghiệm, bà bắt buộc phải làm theo kịch bản, nói lời xin lỗi, phản tỉnh lỗi lầm, cảm nhận nỗi đ/au của người khác, thấu hiểu người khác. Qua vài tuần, bà tiến bộ rõ rệt. Bà thậm chí còn hỏi cha tôi: "Khi con phản bội Thư Nhã, con không biết là nó sẽ đ/au lòng sao? Con là chồng nó mà."
Cha tôi hỏi ngược lại: "Khi mẹ xúi giục con và Thư Nhã, mẹ không nghĩ là cô ấy sẽ đ/au khổ sao? Mẹ là mẹ chồng cô ấy mà."
Họ cùng nhận ra, họ mang danh nghĩa chồng và mẹ chồng nhưng lại làm tổn thương người đáng lẽ phải đối xử tốt. Bà nội nói: "Sao chúng ta lại làm thế nhỉ?" Cha tôi cũng nói: "Phải đó, sao chúng ta lại làm thế nhỉ?"
Mẹ tôi nghe ở bên ngoài, cảm thấy khó tin. Những người chỉ biết đến bản thân mình, cuối cùng cũng bắt đầu giả vờ nghĩ cho người khác. Họ cho rằng mình là người x/ấu, đã làm điều á/c. Chỉ khi có góc nhìn của người tốt, mới thấy được cái x/ấu của chính mình. Nếu không có góc nhìn đó, họ sẽ không bao giờ thấy mình x/ấu. Phải giả làm người tốt, mới thực sự cảm nhận được người tốt là như thế nào, cách tư duy, cách nói chuyện, cách làm việc của người tốt khác với họ ra sao. Bà nội và cha tôi rất đ/au khổ. Sống đến bằng tuổi này, mới phát hiện ra mình là người x/ấu. Nhận thức này khiến họ khó chấp nhận. Mẹ tôi rất hài lòng, báo cáo kết quả lên trên. Nhưng lãnh đạo nhà tù lại cho rằng họ có thể chỉ đang giả vờ, dù sao bản tính khó dời.
11
Sau khi hai đứa trẻ ch*t, cha tôi đến chỗ chúng tôi thường xuyên hơn. Tuy nhiên, tâm trí ông đã chuyển sang phía tôi. Tôi là động lực duy nhất để ông sống tiếp. Ông không còn quá quan tâm đến việc mẹ tôi đi sớm về khuya nữa. Tôi cứ ngỡ mẹ sẽ kết hôn với đối tượng xem mắt. Ai ngờ, hẹn hò nửa năm rồi chia tay. Mẹ tôi nói: "Tình dục rất quan trọng, nhưng không phải quan trọng nhất. Hai đứa con của ông ấy, một đứa trầm cảm, một đứa hưng cảm, mang lại áp lực tinh thần rất lớn, mà áp lực này chắc chắn sẽ truyền sang mẹ. Mẹ chỉ muốn sống cuộc đời nhẹ nhàng, nên không tham gia vào bài toán cuộc đời của ông ấy nữa."
Mẹ tôi lại trở về trạng thái đ/ộc thân. Dì Nham thường đến cạo gió giác hơi cho mẹ, cả hai thường trò chuyện. Mẹ tôi nói: "Mẹ phát hiện ra sống một mình vẫn tốt hơn." Dì Nham tán thành. Dì cho rằng chỉ cần khí huyết lưu thông, tâm trạng vui vẻ, sống thế nào cũng được. Hai người phụ nữ trung niên bắt đầu bàn luận về dưỡng sinh. Cha tôi lại bắt đầu chú ý đến mẹ tôi. Mẹ tôi nói với tôi: "Con trai, tin không, người cha từng thấy mẹ cái gì cũng không thuận mắt, giờ chỉ cần mẹ ngoắc ngón tay nhỏ là ông ấy sẽ chạy lại ngay." Tôi hỏi bà: "Thế mẹ có ngoắc không?" Mẹ tôi lắc đầu: "Con trai, cha con không còn gì đáng giá nữa rồi."
Thực ra cha tôi vẫn còn tiền. Nhưng mẹ tôi không màng tiền bạc. Bà cũng có tiền. Ở cha tôi, quả thực không còn điểm nào đáng để bà lưu luyến, ngay cả h/ận cũng không còn. Cha tôi rất thất vọng. Ông thường nghiến răng nghiến lợi nói với tôi: "Thuần Nhi, cha không h/ận sự lạnh nhạt của mẹ con, cha h/ận nhất là Bạch Mi, h/ận không thể băm vằm cô ta thành trăm mảnh." Có lúc ông nói: "Sao Bạch Mi không ch*t đi nhỉ?" Ông cũng nói với mẹ tôi: "Bạch Mi vẫn còn sống, sao cô ta vẫn còn sống chứ? Nếu không có cô ta, cha đã có vợ hiền con ngoan, cuộc sống tốt đẹp, chính cô ta đã h/ủy ho/ại tất cả." Mẹ tôi thản nhiên đáp: "Bạch Mi lại tìm người sống chung rồi." Mẹ tôi điều tra một người rất dễ. "Lần này lại là một người đã có vợ, nhưng tuổi rất cao, ông lão gần 70 rồi." Bà nói: "Đây là mô hình sinh tồn của Bạch Mi. Đáng tiếc, quá nhiều người không nhìn ra, mắc bẫy cô ta, khiến nhà tan cửa nát, mẹ con thành th/ù." Câu này mẹ tôi nói rất nhẹ nhàng, không mang theo cảm xúc gì. Chỉ là trần thuật, một sự trần thuật bình thường. Thế nhưng, m/áu trong người tôi sôi lên. Lúc này tôi mới gi/ật mình nhận ra, hóa ra tôi cũng h/ận Bạch Mi đến thế.
12
Sau khi lên đại học, vòng bạn bè của mẹ tôi lại mở rộng. Bạn bè của bà đều có tính cách giống dì Nham: tháo vát, tỉnh táo. Tự nuôi sống được bản thân, lại biết tận hưởng cuộc sống đ/ộc thân. Có người có chồng, có người không. Dù có hay không, đàn ông cũng không phải chủ đề chính của họ. Dì Nham và chồng một năm chỉ gặp nhau vài lần. Chồng dì đang bận chăm sóc mẹ của ông ấy. Dì mở tiệm, tiếp tục học hỏi. Tôi ở ký túc xá, thỉnh thoảng mới về nhà. Mẹ tôi không bài xích đàn ông, gặp người làm mình rung động thì cũng qua lại. Qua lại vài người, nhưng chẳng ai đi đến kết cục cuối cùng. Cha tôi phải tốn bao tâm tư mới tìm được lý do để thỉnh thoảng gặp mẹ tôi.
