Nhà tắm và nhà vệ sinh đều nằm ở cuối hành lang.
Thế nhưng khi tôi đẩy cửa bước vào, Tiểu Hòa vui sướng xoay vòng trong nhà đến ba lần.
"Mẹ, đây thật sự là nhà của chúng ta sao?"
"Phải."
"Bà nội sau này không thể đuổi mẹ con mình đi nữa ạ?"
Tôi đang lau bệ cửa sổ.
Bàn tay khựng lại một chút.
"Không thể."
Con bé lập tức cười tươi.
Tôi thì không cười.
Tôi biết mọi chuyện không hề dễ dàng trôi qua như vậy.
Nhà họ Chu hiểu rõ hơn tôi về ý nghĩa của một suất công nhân chính thức.
Công nhân thời vụ ở mỏ mỗi tháng chỉ được hai mươi mấy tệ.
Công nhân chính thức có định mức lương thực, có bảo hiểm lao động, có tiền lương, làm đến khi nghỉ hưu còn có lương hưu.
Quan trọng hơn cả là, chỉ cần tôi đứng vững được chân, sau này Tiểu Hòa không cần phải nhìn sắc mặt ai mà ăn cơm nữa.
Vì vậy, suất công việc này, dù tôi có để nó th/ối r/ữa trong tay cũng không đời nào đưa cho Chu Kiến Dân.
Một tuần sau, tôi đến phòng Lao động tiền lương của mỏ để báo danh.
Trước khi đi, tôi đã dặn dò chị Vương nhà bên cạnh.
Chị ấy ban ngày ở nhà trông con, giúp tôi trông chừng Tiểu Hòa trước, đợi khi nhà trẻ của khu mỏ có chỗ thì đưa con bé vào.
Người phụ trách làm thủ tục là một nữ cán bộ họ Trần.
Khoảng bốn mươi tuổi, c/ắt tóc ngắn ngang tai.
Bà ấy lật xem hồ sơ của tôi.
"Dương Tú Lan?"
"Phải."
"Từng học sơ trung hai năm?"
"Có ạ."
Bà gật đầu.
"Thế thì còn hơn là không biết chữ nào."
"Dưới hầm thì cô không đi được, bãi than thì quá mệt, nhà cô lại còn một đứa con gái nhỏ."
"Phòng đèn mỏ đang thiếu người, cô cứ qua đó học việc trước đi."
Tôi sững sờ.
"Tôi có thể làm được không ạ?"
Cán bộ Trần mỉm cười.
"Đèn thì biết đếm chứ?"
"Một, hai, ba, bốn biết đếm chứ?"
Tôi cũng cười theo.
"Biết ạ."
"Thế là được rồi."
Phòng đèn mỏ mệt hơn tôi tưởng.
Mỗi ngày hàng trăm chiếc đèn mỏ được đưa vào đưa ra, phải đăng ký, sạc điện, kiểm tra.
Công nhân trước khi xuống hầm đến nhận đèn, lên hầm lại trả đèn.
Ngày đầu tiên tôi bận đến mức không kịp cả uống nước.
Tay dính đầy một lớp bụi đen.
Nhưng lúc tan làm, cán bộ Trần đưa cho tôi một tấm thẻ nhân viên.
Trên đó in dòng chữ:
Công nhân viên Mỏ than Đông Lĩnh.
Dương Tú Lan.
Tôi cầm tấm thẻ đó nhìn rất lâu.
Khi Kiến Quốc còn sống, tôi là vợ của Chu Kiến Quốc.
Sau khi anh ấy mất, nhà họ Chu coi tôi là góa phụ của nhà họ Chu.
Đây là lần đầu tiên, có một thứ chỉ viết tên của riêng tôi.
Trên đường về nhà, tôi m/ua hai cân mì sợi.
Lại m/ua cho Tiểu Hòa một viên kẹo trái cây.
Con bé không nỡ ăn, li/ếm một cái rồi lại dùng vỏ kẹo gói lại.
"Để dành cho mẹ một nửa."
Sống mũi tôi bỗng thấy cay cay.
"Mẹ không ăn, con ăn đi."
Con bé lắc đầu.
"Mẹ ki/ếm tiền vất vả."
Tôi quay lưng đi nhóm bếp than.
Sợ con bé nhìn thấy đôi mắt đỏ hoe của mình.
Nhưng những ngày yên ổn chỉ kéo dài được năm ngày.
Đến trưa ngày thứ sáu, khi tôi đang đăng ký ở phòng đèn mỏ, bên ngoài bỗng nhiên ồn ào.
"Dương Tú Lan!"
"Dương Tú Lan, cô ra đây cho tôi!"
Là giọng của mẹ chồng.
Lòng tôi chùng xuống.
Bước ra ngoài nhìn, mẹ chồng, bố chồng và Chu Kiến Dân đều đến cả.
Trong tay mẹ chồng còn nắm ch/ặt một tờ giấy.
Xung quanh đã vây đầy công nhân tan làm.
Vừa thấy tôi, bà ta ngồi bệt xuống đất.
Vỗ đùi khóc lóc.
"Mọi người ơi, hãy phân xử cho tôi với!"
"Xươ/ng cốt con trai tôi còn chưa lạnh, người đàn bà này đã vứt bỏ hai thân già chúng tôi rồi!"
"Tiền bồi thường của mỏ nó một mình cầm, công việc nó một mình chiếm!"
"Đến cả cháu gái tôi cũng không cho tôi nhìn!"
Xung quanh lập tức vang lên những tiếng bàn tán.
Tôi đứng tại chỗ không nhúc nhích.
Mẹ chồng khóc càng dữ dội hơn.
"Kiến Quốc là do tôi mang nặng đẻ đ/au mười tháng mười ngày đấy!"
"Nó ch*t rồi, sao cái gì cũng thành của con Dương Tú Lan này hết thế?"
Cán bộ Trần từ trong văn phòng đi ra.
Nhíu mày nói:
"Có chuyện gì vào văn phòng nói, đừng làm ầm ĩ trước cửa khu mỏ."
Mẹ chồng lau nước mắt.
"Đồng chí cán bộ, tôi là đến tìm lãnh đạo các người!"
Bà ta giơ tờ giấy lên.
"Suất tuyển dụng này, vốn dĩ phải là của con trai thứ hai của tôi!"
"Dương Tú Lan là đàn bà, lại không xuống hầm, dựa vào cái gì mà nó được nhận?"
Đây là lần đầu tiên tôi thấy cán bộ Trần sa sầm nét mặt.
"Ai nói với bà suất này là của nhà bà?"
Mẹ chồng nghẹn lời.
Bố chồng bước lên trước.
"Đồng chí, cô đừng hiểu lầm."
"Chúng tôi không phải đến làm lo/ạn."
"Chúng tôi là người một nhà đã bàn bạc kỹ, để thằng Hai nối nghiệp anh nó."
"Nó còn trẻ, không giữ được tiết hạnh, sau này sớm muộn gì cũng phải đi bước nữa."
"Chẳng lẽ lại để công việc của mỏ theo nó về nhà chồng khác sao?"
Có người xung quanh gật đầu.
Thời đại đó, rất nhiều người thực sự nghĩ như vậy.
Tôi thấy Chu Kiến Dân cũng bước ra.
"Cán bộ Trần."
"Chị dâu tôi mấy hôm trước cũng đã đồng ý với tôi rồi."
Tôi nhìn chằm chằm vào cậu ta.
Cậu ta vậy mà không hề né tránh.
"Chị ấy nói chỉ cần tôi chăm sóc Tiểu Hòa tốt, thì sẽ nhường công việc cho tôi."
Mẹ chồng lập tức tiếp lời.
"Đúng!"
"Chính miệng nó nói đấy!"
Tôi nhìn ba người nhà này.
Đột nhiên bật cười.
Hóa ra dùng cách mềm mỏng không được, họ định biến giả thành thật.
Cán bộ Trần nhìn về phía tôi.
"Dương Tú Lan, có chuyện này không?"
"Không có."
"Cô có bằng chứng không?"
Chu Kiến Dân đột nhiên hỏi.
"Chị dâu, chị nói không có là không có sao?"
Tôi nhìn cậu ta.
"Vậy chú nói có, bằng chứng đâu?"
Cậu ta lập tức cứng họng.
Nhưng mẹ chồng lại như đã chuẩn bị từ trước.
Bà ta giơ tờ giấy đó ra trước mặt cán bộ Trần.
"Bằng chứng ở đây!"
Tôi cúi đầu nhìn.
Trên giấy viết nguệch ngoạc vài dòng chữ.
Đại ý là tôi tự nguyện nhường suất tuyển dụng cho Chu Kiến Dân.
Phía dưới cùng.
Nổi bật là một dấu vân tay đỏ chót.
Bên cạnh viết ba chữ.
Dương Tú Lan.
Tôi nhìn chằm chằm hai giây.
Đột nhiên hiểu ra.
Mấy hôm trước khi lo hậu sự cho Kiến Quốc, mẹ chồng bảo tôi ấn dấu tay vào một tờ giấy trắng.
Bảo rằng đội sản xuất cần để làm giấy chứng tử.
Hóa ra là đợi tôi ở đây.
Sắc mặt cán bộ Trần cũng thay đổi.
"Đây là dấu tay của cô?"
Tôi gật đầu.
"Phải."
Khóe miệng Chu Kiến Dân đã không thể giấu nổi sự đắc ý.
Mẹ chồng bò dậy từ dưới đất.
"Đồng chí cán bộ, cô nhìn xem!"
"Giấy trắng mực đen, chính nó đã đồng ý!"
Tôi vươn tay lấy tờ giấy đó lên.
"Mẹ."
Đây là lần đầu tiên tôi lại gọi bà ta như vậy.
Bà ta sững lại một chút.
Tôi hỏi:
"Mẹ chắc chắn thứ này là thật chứ?"
"Tất nhiên là thật!"
"Thật sự muốn tra xét?"
"Tra!"
Bà ta vẻ mặt đầy chắc chắn.
Tôi từ từ đặt tờ giấy trở lại bàn.
"Được."
"Vậy thì tra."
"Đúng lúc sau khi Kiến Quốc xảy ra chuyện, có vài khoản n/ợ, con cũng vẫn chưa làm rõ được."
Biểu cảm trên mặt mẹ chồng cứng đờ lại.
03
Mọi chuyện được đưa lên Công đoàn mỏ.
Mẹ chồng vốn tưởng rằng, chỉ cần nghe đến việc tìm lãnh đạo là tôi sẽ sợ.
Bà ta không biết.
Tôi còn muốn tìm lãnh đạo hơn cả bà ta.
Ba giờ chiều, trong phòng họp nhỏ của công đoàn ngồi khoảng bảy tám người.
Phòng Lao động tiền lương, công đoàn, phòng bảo vệ đều có người đến.
Cán bộ Trần cũng ở đó.
Ba người nhà họ Chu ngồi một bên.
Tôi một mình ngồi một bên.
Trước khi vào cửa, mẹ chồng còn lén lút lườm tôi.
