Buổi chiếu thử quy mô nhỏ đầu tiên thất bại thảm hại.
Sau khi tốc độ phụ đề được giảm xuống, hình ảnh lại nảy sinh những vấn đề mới. Để có thêm thời gian đọc, tôi cho một vài đoạn phụ đề xuất hiện sớm hơn, kết quả là chúng không còn đồng bộ với các chuyển cảnh thiên văn; tín hiệu ghế rung tần số thấp cũng quá dày đặc, một người kiểm tra nói rằng cả buổi xem cứ như có ai đó luôn miệng nhắc nhở “chỗ này quan trọng đấy”.
Hạ Hòa xem xong chỉ nói: “Rất ồn ào.”
Con bé dùng từ “ồn ào”, dù phần lớn âm thanh con bé không nghe trọn vẹn.
Tôi hiểu con bé ám chỉ lượng thông tin quá tải.
Chu Khải Văn sau khi sờ thử bản đồ sao phiên bản mới cũng nói vân của dải ngân hà quá thô, dễ lấn át các đường chủ đạo của chòm sao.
Giám đốc có ngồi nghe buổi kiểm tra. Sau khi giải tán, ông ấy không nói là thất bại, chỉ hỏi: “Bản tiếp theo bao lâu nữa?”
“Ít nhất hai tuần.”
“Liệu có kịp công khai trước kỳ nghỉ hè không?”
Tôi nhìn vào hồ sơ kiểm tra. “Bây giờ chưa biết được.”
Ông ấy gật đầu. Đây là lần đầu tiên ông ấy không ép tiến độ.
Thời hạn đình chỉ đã kết thúc, tôi quay lại lớp kỹ thuật viên máy chiếu, nhưng dự án chương trình đã chuyển sang hình thức cùng chịu trách nhiệm. Mọi lịch trình đối ngoại đều phải đợi kiểm tra đạt chuẩn, không còn do bảo tàng tự quyết định đơn phương nữa.
Tôi vốn tưởng lấy lại được công việc sẽ rất vui. Thực ra, cảm giác mệt mỏi nhiều hơn.
Buổi tối, tôi đến chỗ ở của Hạ Hòa, con bé đang thu xếp tài liệu về trại hè nội trú mà trường gửi đến.
“Con muốn đi à?” tôi hỏi.
“Có thể.”
“Hai tuần?”
“Ừ.”
Phản ứng đầu tiên của tôi là lo lắng: ai sẽ giúp con bé kiểm tra thiết bị trợ thính, giáo viên nội trú có biết con bé không đeo máy trợ thính vào ban đêm không, thông báo khẩn cấp phải làm sao. Tất cả những câu hỏi đó dồn đến đầu lưỡi.
Tôi chỉ hỏi trước: “Con có cần chị giúp gì không?”
Con bé nói: “Điền tên người liên hệ y tế.”
“Được.”
“Còn lại con tự hỏi thầy cô.”
Tôi gật đầu.
Sự kìm nén này thật khó khăn. Khi chị tôi còn sống, tôi là người dì thỉnh thoảng đưa Hạ Hòa đi ăn, đi xem triển lãm. Giờ đây, tôi đột nhiên trở thành người cần được điền vào mục liên lạc khẩn cấp của trường, luôn cảm thấy nếu không nắm bắt được mọi chi tiết thì nghĩa là chưa chăm sóc tốt.
Nhưng có lẽ điều Hạ Hòa cần nhất không phải là một người lớn khác vì sợ mất con bé mà bắt đầu trải sẵn mọi con đường.
Trước buổi chiếu thử thứ hai, con bé chủ động đề xuất một thay đổi.
“Phụ đề không cần câu nào cũng giống lời dẫn.”
Tôi sững người. “Con muốn xóa bớt?”
“Bỏ những gì đã có thể hiểu được từ hình ảnh.”
Điều này khác với thói quen phụ đề từng câu một của chị tôi trước đây. Tôi không nói “mẹ con ngày xưa không làm thế”. Chúng tôi cùng chọn ra ba đoạn để thử nghiệm. Kết quả là áp lực đọc thực sự giảm xuống.
Tôi ghi chú phần sửa đổi là “Theo đề xuất của Hạ Hòa, áp dụng sau khi kiểm tra”, thay vì viết vào phiên bản gốc của chị tôi. Sự phân biệt này rất quan trọng. Chúng tôi không đang giả vờ hoàn thiện đáp án vốn đã tồn tại, mà là đang bắt đầu công việc của một nhóm người khác tại nơi mà chị tôi đã dừng lại.
Khi buổi chiếu thử thứ hai kết thúc, có hai người kiểm tra nói rằng tín hiệu tần số thấp cuối cùng đã không còn gây nhiễu. Bản đồ sao xúc giác cũng từ một tấm hình nhồi nhét, được tách thành ba tấm: phương hướng, sao chính và đường chòm sao. Sự tiến bộ rất chậm, nhưng nó là thật.
Trên đường về nhà, Hạ Hòa bất chợt nói: “Trại hè con muốn đi.”
“Được.”
“Chị không hỏi chi tiết à?”
“Có hỏi, nhưng đợi con nói cho chị biết con cần gì trước đã.”
Con bé cười nhẹ. Nụ cười đó rất nhỏ. Nhưng lần đầu tiên tôi cảm thấy, có lẽ chúng tôi thực sự đang học cách xây dựng một mối qu/an h/ệ gia đình không dựa trên sự ép buộc.
Sau buổi kiểm tra đầu tiên, tôi dán tất cả phản hồi lên tường, không ghi tên, chỉ ghi loại nhu cầu. Hạ Hòa nhìn thấy một tờ ghi “Rung quá thường xuyên, như bị thúc ép phải cảm động” liền cười nhẹ.
“Cái này chuẩn đấy,” con bé nói.
Tôi cũng cười. Câu nói đó khiến tôi nhận ra, chúng tôi suýt nữa đã biến tín hiệu tần số thấp thành một hình thức thao túng cảm xúc khác: cứ đến một chỗ nào đó là rung, như thể đang bảo khán giả “đây là chỗ quan trọng đấy”. Thiết kế ban đầu của chị tôi không sai đến mức không dùng được, chỉ là chưa kịp đi đến bước kiểm chứng này.
Ở phiên bản thứ hai, chúng tôi giảm đáng kể các tín hiệu, chỉ để lại những điểm thực sự ảnh hưởng đến việc nắm bắt thông tin. Phụ đề cũng bắt đầu không còn sao chép từng câu lời dẫn. Có những hình ảnh đã truyền tải được thông tin thì hãy để phụ đề tĩnh lặng một chút.
Hạ Hòa nhìn danh sách sửa đổi nói: “Mẹ có khi sẽ m/ắng chị xóa nhiều quá đấy.”
Tôi theo phản xạ muốn đáp “chị ấy sẽ hiểu thôi”. Cuối cùng chỉ nói: “Cũng có thể.”
Cả hai chúng tôi đều không biết nếu chị còn ở đây thì chị sẽ chọn thế nào. Thừa nhận rằng mình không biết, khó hơn nhiều so với việc nói thay chị. Nhưng làm vậy cũng sẽ không biến chị thành một người luôn đồng ý với chúng ta.
Trước buổi chiếu thử thứ hai, chúng tôi tăng thêm một người kiểm tra khiếm thính trưởng thành hoàn toàn không quen biết chị tôi. Sau khi xem xong, cô ấy chỉ ra một vấn đề mà cả tôi và Hạ Hòa đều không phát hiện: có hai đoạn phụ đề dù đã giảm tốc độ nhưng lại tách các danh từ khóa sang các khung hình khác nhau, khiến việc thiết lập khái niệm càng khó khăn hơn.
Tôi lập tức hiểu ra, không thể vì Hạ Hòa là người quen thuộc chương trình nhất mà lấy cách sử dụng của con bé làm đáp án cho tất cả mọi người.
Chúng tôi sắp xếp lại hai đoạn mã thời gian, còn chia hồ sơ kiểm tra thành “Sở thích cá nhân” và “Rào cản chung của nhiều người”.
Hạ Hòa nhìn bảng phân loại nói: “Mẹ ngày xưa cũng có mục này.”
“Bản nào?”
Con bé lật cuốn sổ cũ đưa cho tôi. Chị tôi thực sự từng làm bảng phân loại tương tự, chỉ là sau đó đổ b/ệnh nên dừng lại giữa chừng. Tôi không vì thế mà nói “thấy chưa, chúng ta nghĩ giống chị ấy mà”. Chỉ đá/nh dấu phương pháp cũ đó là tham khảo, để các bài kiểm tra hiện tại tiếp tục quyết định phiên bản hiện tại.
