Đại học bốn năm, dì b/án cơm ở nhà ăn mỗi lần múc thức ăn đều bớt của tôi một nửa. Sau khi tốt nghiệp, tôi được trường mời về làm giám khảo đá/nh giá học viên cao học, và phát hiện con trai dì ấy cũng nằm trong danh sách.
"Chàng sinh viên nghèo bị bớt xén nửa phần cơm sáu năm trước, nay đã trở thành vị giám khảo quyết định vận mệnh con trai của dì b/án cơm. Khi bánh xe vận mệnh bắt đầu chuyển động, chiếc muôi sắt từng r/un r/ẩy hất văng thức ăn ấy, cuối cùng đã chĩa thẳng về phía chính bà."
Lời dẫn
Tôi đã ăn "nửa phần cơm" ở nhà ăn đại học suốt bốn năm trời, dì b/án cơm mỗi lần đều cố tình bớt xén của tôi. Năm năm sau khi tốt nghiệp, tôi trở lại trường cũ với tư cách giảng viên đặc biệt, trở thành giám khảo cho danh hiệu cao quý nhất của khối cao học. Khoảnh khắc lật giở hồ sơ ứng viên, tôi sững người.
Trong mục thông tin gia đình của một thí sinh, phần mẹ đẻ ghi chính là tên của dì b/án cơm đó. Trớ trêu hơn nữa, bà ta còn mang theo quà cáp và phong bì tìm đến tận nhà, quỳ dưới chân tôi c/ầu x/in tôi tha cho con trai mình.
01
Đã tròn sáu năm kể từ ngày tôi tốt nghiệp Đại học Nam Thành. Giờ phút này, tôi lại đứng trước quầy lấy cơm ở tầng ba nhà ăn số 2 của trường. Trong không khí lan tỏa mùi dầu mỡ và hơi nước, y hệt như trong ký ức. Điểm khác biệt duy nhất chính là thân phận của tôi.
Tôi không còn là chàng sinh viên nghèo mặc chiếc áo hoodie bạc màu với gấu quần sờn rá/ch nữa, mà là giảng viên đặc biệt về đạo đức thuật toán mới được trường thuê. Ánh mắt tôi xuyên qua hàng dài sinh viên đang xếp hàng, khóa ch/ặt lấy bóng hình quen thuộc ấy. Lưu Quế Phương.
Bà ta mặc chiếc áo đồng phục màu xanh đã giặt đến bạc thếch, đầu đội chiếc mũ cùng màu, tóc mai điểm bạc nhiều hơn sáu năm trước. Động tác của bà ta vẫn nhanh nhẹn, chiếc muôi inox trong tay như thể là một bộ phận cơ thể mọc trên tay bà ta vậy.
Mỗi lần nhấc lên đặt xuống, bà ta đều đang đo đếm mức độ no bụng của một sinh viên nào đó vào tối nay. Cuối cùng cũng đến lượt tôi. Tôi đẩy khay cơm lên mặt bàn inox, lên tiếng: "Cho cháu một phần gà cung bảo, thêm một phần đậu que xào khô ạ."
Lưu Quế Phương không hề ngẩng đầu lên. Bà ta múc một muôi đầy ắp gà cung bảo óng ánh dầu đỏ, cổ tay khẽ rung lên giữa không trung. Động tác đó cực kỳ tinh tế, gần như không để lại dấu vết. Gần một nửa số th!t gà trượt theo mép muôi rơi trở lại khay thức ăn. Phần còn lại, bà ta vô cảm hất vào khay của tôi. Đậu que xào khô cũng nhận được đãi ngộ tương tự.
Không thừa không thiếu, vừa vặn nửa phần. Tôi bưng khay cơm, cúi đầu nhìn hai đống thức ăn tội nghiệp. Chúng co rúm lại nơi góc cạnh của khay inox lớn, trông vô cùng thảm hại. Sáu năm trước, ngày nào tôi cũng phải đối mặt với kiểu khẩu phần "bị c/ắt giảm" này. Cảm giác đói khát đan xen với sự nh/ục nh/ã và bất lực gần như bao trùm suốt thời đại học của tôi.
Tôi lẳng lặng thanh toán, tìm một chỗ ngồi trong góc nhà ăn. Cơm hơi sống, thức ăn cũng nguội ngắt. Tôi ăn rất chậm. Giống như đang nhai lại một đoạn quá khứ dài đằng đẵng và lạnh lẽo. Tôi tên là Chu Nhiên, tốt nghiệp Học viện Máy tính của trường này sáu năm trước.
Hoàn cảnh gia đình khó khăn, tôi cơ bản phải dựa vào vốn v/ay sinh viên và làm thêm khắp nơi mới chật vật trụ vững suốt bốn năm. Nhà ăn của trường là nơi tôi ở lâu nhất ngoài thư viện và phòng máy. Còn Lưu Quế Phương, có thể coi là "người thầy" để lại ấn tượng sâu sắc nhất trong thời đại học của tôi. Bà ta khiến tôi thấm thía rằng, hóa ra sự nghèo khó có thể được đo đếm một cách chính x/ác.
Sự nghèo khó có thể là nửa thìa khoai tây. Có thể là món sườn xào chua ngọt chất cao như núi trong bát người khác, còn trong bát tôi chỉ có một lớp mỏng dính. Tôi chưa bao giờ tranh cãi với bà ta. Bởi vì tôi từng tận mắt chứng kiến một nam sinh, chỉ vì lầm bầm một câu thức ăn quá ít, đã bị bà ta gào lên nhục mạ trước mặt bao người: "Chê ít thì đừng có ăn, người xếp hàng phía sau còn đông lắm!"
Khuôn mặt nam sinh đó đỏ bừng như gan lợn, cuối cùng chỉ có thể bưng phần "cơm bị rút ruột" đó lủi thủi bỏ đi. Tôi không có gan đó. Hay nói cách khác, tôi đã dồn hết tâm trí vào việc học, hoàn toàn không còn chút tâm tư nào để bảo vệ cái gọi là lòng tự trọng.
Sau khi tốt nghiệp, tôi ra nước ngoài tu nghiệp, đạt được chút thành tựu nhỏ trong lĩnh vực hẹp là tính công bằng của thuật toán và đạo đức dữ liệu. Lần này trở về trường cũ làm giảng viên đặc biệt, một nửa là vì lời mời chân thành của ân sư, còn một nửa... có lẽ là vì sâu thẳm trong lòng, tôi muốn quay lại xem thử, xem nơi từng khiến tôi không ngẩng đầu lên nổi này, liệu có gì thay đổi hay không.
Xem ra bây giờ, chẳng có gì thay đổi cả. Lưu Quế Phương vẫn là Lưu Quế Phương đó. Chiếc muôi sắt của bà ta vẫn là chiếc muôi sắt đó. Tôi lẳng lặng ăn xong, mang khay cơm đến nơi thu gom. Khi đi ngang qua quầy của bà ta, bà ta đang cúi đầu múc thức ăn cho sinh viên tiếp theo, cổ tay vẫn theo thói quen rung lên một cái. Tôi quay người rời khỏi nhà ăn. Trong lòng không chút vương vấn.
02
Trở về căn hộ giáo viên tạm thời mà trường phân cho, tôi mở máy tính. Trong hộp thư đến nằm sẵn một email từ Phòng Giáo vụ. Tiêu đề là: Thư mời đảm nhiệm vị trí giám khảo cuộc thi bình chọn "Học giả Sao Mai" thường niên dành cho học viên cao học. "Học giả Sao Mai" là danh hiệu cao quý nhất của Viện Cao học Đại học Nam Thành.
