“Thứ ba, sự chia sẻ thông tin liên ngành chỉ là hình thức. Giáo dục, xóa đói giảm nghèo, dân chính lẽ ra phải chia sẻ dữ liệu dân cư nghèo để nhận diện chính x/ác, nhưng thực tế lại mạnh ai nấy làm, rào cản dữ liệu rất nghiêm trọng. Danh sách hộ nghèo của Văn phòng Xóa đói giảm nghèo và danh sách hỗ trợ của Cục Giáo dục chưa bao giờ được đối chiếu chéo.”
Sau khi Triệu Lập Tân nói xong, phòng họp lại rơi vào im lặng kéo dài.
Phương Chấn Quốc không bình luận, quay sang hỏi Trưởng phòng Xóa đói giảm nghèo Chu Đức Minh:
“Trưởng phòng Chu, việc nhận diện hộ nghèo ở thôn Thạch Bản rốt cuộc là thế nào?”
Chân Chu Đức Minh dưới gầm bàn run lên:
“Chúng tôi đã trích xuất hồ sơ nhận diện hộ nghèo thôn Thạch Bản trong ba năm qua, phát hiện hộ Tống Thiết Trụ quả thực không nằm trong phạm vi lập hồ sơ. Lúc đó, ghi chép điều tra hộ gia đình x/ác định hộ này ‘nhà ở kết cấu gạch bê tông, diện tích đạt chuẩn, không đủ điều kiện đưa vào danh sách’.”
“Ai x/ác định?”
“Cấp ủy, ủy ban thôn cùng đội công tác cắm chốt tại thôn cùng x/ác định. Người ký tên là Bí thư thôn Vương Lão Thuyên và Đội trưởng đội công tác cắm chốt Trần Vĩnh Cường.”
“Tình hình thực tế nhà Tống Thiết Trụ, sau này các anh có tìm hiểu không?”
Giọng Chu Đức Minh ngày càng nhỏ:
“Thu nhập từ lao động của Tống Thiết Trụ không ổn định, vợ là Vương Tố Phân tháng năm năm nay phải nhập viện phẫu thuật b/ệnh túi mật, chi phí y tế tổng cộng hơn 90.000 tệ, tự chi trả khoảng 80.000 tệ. Con gái lớn Tống Vũ Đồng học cấp ba, con trai nhỏ học cấp hai. Thu nhập bình quân đầu người thực tế của gia đình thấp hơn chuẩn nghèo nông thôn của tỉnh ta.”
“Thấp hơn chuẩn nghèo, nhưng không được đưa vào hộ nghèo.”
“...Vâng.”
“Anh có biết yêu cầu về cơ chế giám sát và hỗ trợ động thái ngăn chặn tái nghèo của quốc gia không? ‘Hộ gia đình cận nghèo dễ rơi vào cảnh nghèo’, ‘hộ gia đình gặp khó khăn nghiêm trọng đột xuất’ đều nằm trong phạm vi giám sát, Bộ Giáo dục và Cục Chấn hưng Nông thôn đã nhấn mạnh nhiều lần. Các anh thậm chí còn không thèm xem?”
Chu Đức Minh không thể thốt ra được một chữ nào nữa.
Phương Chấn Quốc khép sổ tay lại, nhìn quanh mọi người. Giọng ông không cao, nhưng mỗi chữ đều như những chiếc đinh găm vào phòng họp.
“Từ tỉnh đến xã, cấp nào cũng nói mình đã làm việc. Sở Giáo dục nói đã cấp vốn, đã ban hành chính sách. Cục Giáo dục huyện nói đã phát đơn xuống. Văn phòng Xóa đói giảm nghèo nói có tiêu chuẩn x/ác định. Xã nói đội công tác cắm chốt đang rà soát. Thôn nói diện tích nhà ở không đạt chuẩn.”
“Kết quả thì sao? Một cô gái thủ khoa toàn tỉnh, đã phải vặn ốc vít 12 ngày trên dây chuyền sản xuất ở Đông Quản.”
“Tôi bây giờ không cần mỗi người trong các anh kiểm điểm. Tôi chỉ cần các anh trả lời một câu hỏi: Tống Vũ Đồng từ lớp 10 đến lớp 12, ba năm, hơn một ngàn ngày. Trong số các vị ngồi đây, có ai từng gõ cửa nhà em ấy chưa?”
Không ai trả lời.
Không một ai.
Ngày thứ ba đoàn thanh tra vào huyện Thanh Thạch, Tống Vũ Đồng trở về thôn Thạch Bản.
Từ Đông Quản về Thanh Thạch, đoàn công tác đã m/ua vé tàu cao tốc cho cô. Đây là lần đầu tiên cô đi tàu cao tốc, sau khi lên tàu, cô cứ nhìn mãi ra ngoài cửa sổ.
Cảnh vật bên ngoài từ những nhà xưởng ở Đồng bằng sông Châu Giang biến thành những dãy núi ở phía Bắc Quảng Đông, rồi thành những ngọn đồi ở phía Nam Hồ Nam, cuối cùng biến thành vùng đất đỏ ở phía Tây Giang Tây.
Trịnh Hoài Sơn ngồi bên cạnh, suốt dọc đường im lặng.
Khi gần đến nơi, ông mới lên tiếng:
“Vũ Đồng, em có oán thầy không?”
Tống Vũ Đồng thu hồi ánh nhìn:
“Oán thầy chuyện gì?”
“Thầy không phát hiện ra. Ba năm rồi, thầy đều không nhìn ra nhà em khó khăn đến thế. Nếu thầy phát hiện sớm hơn, giúp em làm đơn sớm hơn, em đã không đến mức...”
“Thầy Trịnh,” Tống Vũ Đồng ngắt lời ông, “Thầy từng đến nhà em.”
Trịnh Hoài Sơn sững sờ.
“Năm lớp 11, thầy đến thăm nhà. Bố em đặc biệt thay bộ quần áo sạch sẽ, mẹ em quét sân ba lần. Thầy ngồi phòng khách uống chén trà, hỏi vài câu về việc học rồi đi ngay. Thầy không hỏi thu nhập nhà em, không hỏi mẹ em uống th/uốc gì, cũng không nhìn thấy đế giày của em trai em đã mòn thủng lỗ.”
Trịnh Hoài Sơn môi r/un r/ẩy, không nói nên lời.
“Không phải lỗi của riêng thầy,” Tống Vũ Đồng khẽ nói, “Là vì tất cả mọi người đều tưởng rằng, phát đơn xuống là xong việc.”
Ngoài cửa sổ, bóng chiều dần đậm, núi xa xanh biếc, những ngôi làng gần đó bắt đầu lên đèn. Tống Vũ Đồng nhìn những ánh đèn đó, bỗng nhớ về hồi nhỏ.
Khi đó mẹ cô chưa b/ệnh, bố cô còn làm được việc nặng. Đêm hè, cả nhà bốn người ăn dưa hấu ngoài sân. Bố cô đào miếng ở giữa cho cô, mẹ cô m/ắng ông thiên vị, em trai cô cũng đòi ăn.
Trong tiếng ồn ào ấy, những vì sao trên trời đặc biệt sáng.
Những ngày đó dường như là chuyện của kiếp trước.
Tàu cao tốc đến ga, trời đã tối mịt.
Trên sân ga có mấy người đứng chờ.
Chủ tịch huyện Tôn Quảng Lâm, Cục trưởng Cục Giáo dục Triệu Lập Tân, Bí thư Đảng ủy xã Bản Kiều Mã Quốc Đống, Bí thư thôn Thạch Bản Vương Lão Thuyên.
Bốn người đứng thành một hàng, như những người lính đợi duyệt binh.
Tống Vũ Đồng xuống tàu, nhìn thấy bốn người họ ngay trước mặt.
Cô theo bản năng lùi lại một bước.
Tôn Quảng Lâm tiến lên, đưa tay ra.
Bàn tay dừng lại giữa không trung hai giây, vì Tống Vũ Đồng không bắt lấy. Cô chỉ đứng đó, g/ầy gò, vẫn mặc bộ đồng phục bạc màu đó.
“Em học sinh Tống Vũ Đồng,” Tôn Quảng Lâm thu tay lại, giọng khản đặc, “Tôi đại diện cho huyện và chính quyền huyện, nói với em một lời xin lỗi.”
Tống Vũ Đồng nhìn ông, không nói tiếng nào.
“Là công tác của chúng tôi làm không đến nơi đến chốn. Xin lỗi em.”
