"Thay y phục." Nàng nói, "Ta đi chính đường."
Xuân Đào vội vã:
"Tiểu thư, các tộc lão đang bàn việc, nữ quyến không tiện..."
"Ta là tông phụ."
Lục Thanh Lam ngắt lời nàng, "Nhà họ Trình bàn việc, không có lý nào tông phụ lại không được tham dự."
Chính đường đèn đuốc sáng trưng. Phía trên ngồi ba vị tộc lão râu tóc bạc phơ, bên cạnh là cha của Trình Việt - tộc trưởng đương nhiệm của nhà họ Trình, Trình Lập Bản. Ông quanh năm ở Tùng Giang lo liệu sản nghiệp tộc, rất ít khi về kinh, lúc này sắc mặt trầm xuống, rõ ràng là được mời về chuyên biệt.
Trình Việt đứng phía dưới, cúi đầu không rõ sắc mặt. Khi Lục Thanh Lam bước vào cửa, mọi ánh mắt đều đổ dồn về phía nàng. Nàng không hề lùi bước. Nàng đi tới giữa đường, hành lễ:
"Con xin thỉnh an cha. Thỉnh an ba vị tộc lão."
Trình Lập Bản nhìn nàng, lông mày nhíu ch/ặt. Ông vốn luôn hài lòng về nàng dâu này - gia thế tốt, tính tình dịu dàng, tiến thoái có chừng mực, chưa bao giờ gây chuyện. Rời kinh nửa năm, trở về lại nghe nói nàng làm trong nhà gà bay chó sủa.
"Lục thị," ông lên tiếng, "Nghe nói dạo này con làm việc khác xưa rất nhiều."
Lục Thanh Lam rủ mắt:
"Cha nói về chuyện gì?"
"Chuyện gì sao?" Trình Lập Bản trầm giọng, "Ngỗ nghịch mẹ chồng, ép buộc phu quân, công khai làm mất mặt nhà chồng - đây là hành vi mà một tông phụ nên có sao?"
Cả đường yên tĩnh đến mức nghe rõ cả tiếng kim rơi. Lục Thanh Lam ngước mắt:
"Cha," nàng nói, "Con dâu có một chuyện không rõ."
Trình Lập Bản lạnh lùng nhìn nàng.
"Quy củ sáng tối thỉnh an của mẹ chồng, chỉ đặt ra cho con dâu mà không áp dụng cho chính mình, đây là do cha định ra trước khi rời nhà, hay là do mẹ chồng tự chuyên?"
Trình Lập Bản nghẹn lời.
"Phu quân rút tám trăm lượng từ tiệm của hồi môn của con, một xu không trả. Đây là quy củ 'chồng quản lý tài sản vợ' của tông tộc họ Trình, hay là do phu quân tự chuyên?"
Trình Lập Bản sắc mặt xanh mét.
"Danh sách của hồi môn của con mười hai trang, ruộng đất cửa tiệm trăm ngàn khoản. Gả vào nhà họ Trình hai năm, chưa qua điểm chỉ của con, quản sự các tiệm đã thay ba người, sổ sách chưa bao giờ công khai với con. Đây là luật pháp của triều đại nào ở Đại Tề, hay là gia quy đời nào của nhà họ Trình?"
Nàng dừng lại một chút:
"Xin cha chỉ giáo."
Cả đường lặng ngắt. Trình Lập Bản nhìn chằm chằm nàng, như nhìn một người chưa từng quen biết. Ông nhớ lại nửa năm trước khi rời kinh, nàng dâu này còn dịu dàng như một làn nước suối. Ông chưa bao giờ để ý đến nàng - chỉ là một tông phụ hiền thục bổn phận, những người phụ nữ như vậy, nhà họ Trình đời nào mà chẳng cưới không biết bao nhiêu.
Nhưng dưới làn nước suối đó, lại ẩn giấu một ngọn núi lửa.
"...Con đã thấy ấm ức," hồi lâu sau, ông trầm giọng, "sao không nói sớm?"
Lục Thanh Lam rủ mắt. Nói sớm ư? Kiếp trước nàng nhẫn nhịn sáu mươi năm, ngay cả giây phút trước khi ch*t vẫn đang nhẫn nhịn. Nàng tưởng nhẫn nhịn là hiền thục, là đại lượng, là bổn phận của tông phụ. Nhưng nhẫn đến cuối cùng, đến cả bản thân nàng cũng quên mất, nàng vốn dĩ cũng biết ấm ức, biết bất bình, biết muốn mở miệng biện bạch.
"Là con dâu trước đây hồ đồ."
Nàng nói, "Giờ đây đã nghĩ thông suốt rồi."
Trình Lập Bản hồi lâu không nói gì. Ông quay sang Trình Việt:
"Còn con? Có lời gì muốn nói không?"
Trình Việt ngẩng đầu, liếc nhìn Lục Thanh Lam một cái. Ánh mắt đó vô cùng phức tạp - có gi/ận dữ, có x/ấu hổ, và còn một chút... xa lạ mà chính hắn cũng không muốn thừa nhận.
"Con không có lời gì để nói."
Hắn khàn giọng đáp. Trình Lập Bản nhắm mắt lại. Các tộc lão trao đổi ánh mắt. Vị có râu tóc bạc nhất chậm rãi lên tiếng:
"Tộc trưởng, lão hủ có vài lời."
Trình Lập Bản: "Tam thúc công xin cứ nói."
Tam thúc công gần tám mươi tuổi, là người có vai vế cao nhất trong tộc. Ông chống gậy, r/un r/ẩy nhìn Lục Thanh Lam:
"Lục thị, những lời con vừa nói, lão phu đã hiểu rồi."
Ông nói, "Con đang đòi một chữ 'lý'."
Lục Thanh Lam cúi đầu.
"Thế gian này, mẹ chồng có lý, phu quân có lý, tông tộc có lý."
Tam thúc công nói, "Chỉ riêng con dâu, hiếm người dám mở miệng đòi lý."
Ông dừng lại một chút:
"Con có biết vì sao không?"
Lục Thanh Lam ngước mắt:
"Vì mở miệng ra, chính là không hiền."
Tam thúc công nhìn nàng, "Trước đây con hiền, giờ đây không hiền nữa. Sau này con định thế nào?"
Câu hỏi này thật hiểm hóc. Hỏi nàng muốn làm "hiền phụ", hay muốn làm "người không hiền". Tất cả mọi người trong đường đều đang chờ câu trả lời của nàng. Lục Thanh Lam im lặng một lúc:
"Tam thúc công," nàng nói, "Hiền hay không hiền, là do ai định?"
Tam thúc công hơi sững sờ.
"Mẹ chồng nói con dâu bất hiếu, phu quân nói con dâu không hiền. Nhưng những lời con nói, việc con làm, việc nào vi phạm luật pháp? Việc nào trái đạo lý nhân luân?"
Nàng khẽ nói, "Hay là, chữ 'hiền' của nhà họ Trình, chỉ là cách gọi mỹ miều cho việc con dâu phải chịu thiệt đơn phương?"
Cả đường yên tĩnh đến mức nghe được tiếng bấc đèn n/ổ lách tách. Tam thúc công nhìn chằm chằm nàng hồi lâu. Sau đó, ngoài dự đoán của tất cả mọi người, ông bật cười.
"Được."
Ông nói, "Lục thị không chịu thiệt, hay lắm."
