Năm ngoái chuyên gia từ tỉnh xuống nói, loài chim này cả nước chỉ còn lại hơn trăm con thôi!"
Trương Quế Hương không hiểu "họa mi mào xám" hay "họa mi mào trắng" là gì, chỉ biết mấy sinh vật nhỏ bé này đói đến mức kêu lên chí chóe, không cho ăn nữa là sẽ ch**.
"Thế giờ làm sao?" Bà hỏi, "Chúng ta đâu thể cứ đứng nhìn chúng ch** được?"
Trạm trưởng vỗ đùi: "Thế này thì biết làm sao? Chúng ta cũng đâu biết nuôi!"
Trương Quế Hương nói: "Thử xem sao."
Bà thật sự bắt tay vào thử.
Ban đầu dùng nước cơm để đút, năm con chim non không chịu há miệng. Bà lại đi đào giun, băm nhỏ ra đút, lần này thì chúng chịu ăn.
Hàng ngày bà lên núi đào giun, bắt côn trùng, một ngày cho ăn bốn năm lần, ban đêm còn phải dậy đút thêm hai lần nữa. Năm con chim non lớn lên từng ngày, lông lá dần đầy đủ, màu xám nâu, chỏm lông trên đỉnh đầu cũng vểnh lên, trông rất có thần thái.
Trạm trưởng thấy vậy cười tươi: "Thím Quế Hương, thím đúng là thành mẹ của lũ chim rồi."
Trương Quế Hương nói: "Mẹ chim gì chứ, tôi đây là tự tìm việc cho mình làm thôi."
Bà ở lại lâm trường suốt hai năm.
Năm con họa mi mào xám lớn lên, biết bay, nhưng không bay đi đâu cả. Hàng ngày chúng cứ quẩn quanh bên Trương Quế Hương, bà đi đâu chúng theo đó. Bà cho gà ăn, chúng đậu trên bờ tường nhìn. Bà đi tuần rừng, chúng bay lượn trên đầu, kêu chí chóe không ngừng.
Trạm trưởng báo cáo chuyện này lên trên.
Chuyên gia từ tỉnh xuống, vừa nhìn thấy năm con họa mi mào xám này đã kích động đến mức xoa tay lia lịa.
"Đại tẩu, bà lập công lớn rồi! Họa mi mào xám này, cả nước còn chưa đầy một trăm con, vậy mà bà nuôi lớn được hẳn năm con!"
Trương Quế Hương không biết họa mi mào xám hay họa mi mào trắng là gì, chỉ biết năm con chim non đó là do chính tay bà bưng bô đổ tiểu nuôi lớn.
Trong số các chuyên gia có một ông lão họ Trần, tóc hoa râm, đeo kính, nói chuyện rất hòa nhã. Ông trò chuyện với Trương Quế Hương rất lâu, hỏi bà làm sao phát hiện ra chúng, làm sao nuôi dưỡng, mọi chi tiết đều hỏi tỉ mỉ.
Trước khi đi, ông lão họ Trần nói: "Đại tẩu, bà có nguyện ý lên tỉnh không?"
Trương Quế Hương ngẩn người: "Lên tỉnh làm gì ạ?"
"Đơn vị chúng tôi đang chuẩn bị thành lập một trạm bảo tồn chim, đang thiếu người có kinh nghiệm như bà." Ông lão họ Trần nói, "Bao ăn bao ở, lương tháng năm mươi tệ."
Năm mươi tệ một tháng?
Trương Quế Hương động lòng.
Bà suy nghĩ một chút rồi gật đầu.
Mùa thu năm 1976, Trương Quế Hương lên tỉnh.
Ông lão họ Trần là chuyên gia của Sở Lâm nghiệp tỉnh, đơn vị ông nói là một viện nghiên c/ứu mới thành lập, chuyên bảo tồn các loài chim quý hiếm. Công việc của Trương Quế Hương vẫn là chăm sóc chim – viện nghiên c/ứu thu nhận từ khắp nơi vài loài chim quý hiếm bị thương, bị b/ệnh, cần người chăm sóc.
Viện nghiên c/ứu chia cho bà một căn ký túc xá, rộng chừng mười mét vuông, có giường, có bàn, lại còn có lò sưởi. Nhà ăn ngày ba bữa, cơm canh đầy đủ, cách vài hôm lại có th!t. Lần đầu tiên Trương Quế Hương được sống cuộc sống như thế này, có chút không dám tin.
Người làm cùng bà là một cô gái trẻ họ Chu, tốt nghiệp đại học được phân công về, nói chuyện văn vẻ nhưng rất thật thà. Cô dạy Trương Quế Hương biết chữ, ghi chép sổ sách, bà dạy cô cách cho chim ăn, cách dọn dẹp lồng chim. Cô Chu thỉnh thoảng hỏi: "Dì Trương, người nhà dì đâu ạ?"
Trương Quế Hương cười: "Không có người nhà, chỉ có mình dì thôi."
Cô Chu không hỏi nữa.
Ở viện nghiên c/ứu hai năm, Trương Quế Hương quen biết không ít người. Ông lão họ Trần là người tốt, cách vài hôm lại đến thăm bà, hỏi xem có khó khăn gì không. Viện trưởng viện nghiên c/ứu họ Ngô, là một người trung niên nghiêm túc nhưng đối với Trương Quế Hương rất khách sáo. Còn có một phó viện trưởng họ Lưu, người hơi kiêu ngạo, nhìn bà lão nông thôn như Trương Quế Hương, trong ánh mắt luôn mang theo vẻ khác lạ.
Có lần họp, phó viện trưởng Lưu nói ngay trước mặt mọi người: "Viện nghiên c/ứu của chúng ta là nơi làm khoa học, không phải ai cũng vào được. Một số người, trình độ văn hóa thấp, thì chỉ nên làm mấy việc chân tay thôi."
Trương Quế Hương nghe ra ngay, ông ta đang nói mình. Bà không lên tiếng, cứ làm tốt việc của mình.
Cô Chu bất bình thay cho bà: "Dì Trương, dì đừng để bụng, phó viện trưởng Lưu là người như thế đấy, cứ coi thường người này người kia."
Trương Quế Hương nói: "Dì không để bụng. Ông ta coi thường dì, dì tự coi trọng mình là được rồi."
Cô Chu cười: "Tâm thái của dì tốt thật đấy."
Trương Quế Hương thầm nghĩ, tốt gì chứ? Kiếp trước bị chính con trai, con dâu chỉ mặt m/ắng nhiếc, đó mới gọi là khó chịu. Chút chuyện vặt vãnh này, chẳng là cái đinh gì cả.
Mùa đông năm 1977, viện nghiên c/ứu xảy ra chuyện. Một con họa mi mào xám bị b/ệnh, b/ệnh rất nặng, không chịu ăn uống, lông lá rũ rượi. Mời mấy chuyên gia đến xem đều không tìm ra b/ệnh. Phó viện trưởng Lưu phụ trách dự án này, sốt ruột đi lại như chong chóng, ngày nào cũng họp hành m/ắng mỏ người khác. Trương Quế Hương đã chăm sóc con họa mi đó hơn một năm, nhìn nó ngày càng ủ rũ, trong lòng rất xót xa. Bà cũng chẳng có cách gì, chỉ biết ngày ngày túc trực, đến giờ cho ăn thì cho ăn, đến giờ cho uống nước thì cho uống, đúng giờ dọn dẹp lồng, nhẹ nhàng không để nó bị kinh động. Cứ túc trực như vậy nửa tháng, con họa mi đó dần dần khỏe lại. Đầu tiên là ăn được một chút, sau đó lông lá dần mượt trở lại, cuối cùng lại có thể nhảy nhót tung tăng.
Phó viện trưởng Lưu cảm thấy mất mặt, nhưng cũng chẳng nói được gì. Ngược lại, ông lão họ Trần lại đặc biệt đến tìm Trương Quế Hương để trò chuyện.
