Ta từng âm thầm tính toán, nếu đôi bên khó xử thì nên nói lời gì để giải vây. Nhưng khi thực sự đến khoảnh khắc này, những lời đó đều trở nên vô dụng.
Mẹ chồng gọi ông trước: "Hàn đại nhân."
Hàn Tri Xuyên cất sách, chỉnh đốn y phục rồi hành lễ: "Thẩm phu nhân."
Hai cách xưng hô đều rất giữ lễ nghĩa. Họ gặp lại nhau bên gốc mai cũ, thần sắc trái lại còn bình tĩnh hơn người khác tưởng tượng.
Cố Kinh Hồng lấy cớ bảo ta đi xem bia tên mới ở hậu viện, Bùi Hành Chu hiểu ý bà, cùng ta rời đi.
Đi vòng qua hành lang, ta vẫn ngoái đầu nhìn lại một cái.
Tay mẹ chồng đặt trên một cành mai mọc xiên. Hàn Tri Xuyên thấp giọng nói chuyện với bà, bà nghe một lúc, vai và lưng mới không còn căng cứng như trước nữa.
Trên đường về phủ, bà im lặng suốt dọc đường.
Xe ngựa dừng lại nghỉ chân ở cửa trang trại, bà bỗng lên tiếng: "Hành Chu, sao con chẳng hỏi gì cả?"
Bùi Hành Chu đặt bình nước sang một bên: "Khi nào người muốn nói, con sẽ nghe."
Mẹ chồng nhìn con trai, vừa hoảng vừa ngượng.
"Trước khi thành thân với cha con, ta từng... với Hàn đại nhân..."
Lời nói dừng lại ở đây, Bùi Hành Chu không truy vấn, lặng lẽ chờ đợi mẹ tự mình nói tiếp.
Sau một lúc lâu, mẹ chồng mới kể lại từ đầu đoạn chuyện cũ đó.
Lần trước kể cho ta nghe trong đêm mưa, bà đã lược bỏ đi rất nhiều chi tiết. Lần này, cứ nói vài câu bà lại liếc nhìn sắc mặt của con trai.
Bùi Hành Chu nghe xong, chỉ nói: "Khi đó người vẫn chưa bước vào cửa nhà họ Bùi."
Bà vẫn vặn ch/ặt chiếc khăn trong tay: "Nhưng bây giờ con đã là Hầu gia rồi."
"Tước vị không thay đổi được việc con là con trai của người. Người đã giữ trọn lễ nghĩa của cuộc hôn nhân trước, những ngày tháng sau này, con mong người có thể sống theo ý nguyện của chính mình."
Nước mắt mẹ chồng lập tức trào ra.
Bùi Hành Chu ngồi xổm xuống trước mặt bà, dáng vẻ ngẩng đầu lên trông giống hệt một đứa trẻ nghe dạy bảo sau khi gây họa thuở nhỏ.
"Khi con còn nhỏ ngã ngựa, người chăm sóc vết thương cho con trước, đợi vết thương lành rồi mới dạy con lên ngựa. Bây giờ đến lượt người bước tiếp, cũng đừng thay chúng con gánh hết mọi phiền toái trước nữa."
Ta đưa khăn cho bà, lần này bà vươn tay nhận lấy.
Trở về phủ, ta mới hỏi: "Người còn muốn gặp Hàn Tri Xuyên nữa không?"
Bà suy nghĩ rất lâu, khẽ đáp: "Muốn."
Giọng nói tuy nhẹ, nhưng ý tứ lại rất rõ ràng.
Ta đặt giấy bút trước mặt bà: "Vậy thì hãy tự mình hẹn ông ấy. Ngày giờ, địa điểm và những điều muốn nói, tất cả đều do người quyết định."
Bà nắm ch/ặt cán bút, ngón tay còn dùng sức hơn cả cái ngày tập kéo cung trở lại.
Ta không gợi ý từ ngữ cho bà, chỉ ngồi một bên kh//âu túi thơm của mình.
Gần nửa canh giờ, cuối cùng bà cũng đặt bút xuống.
Trong thư chỉ hẹn Hàn Tri Xuyên ngày kia gặp nhau dưới gốc mai ở thư viện, muốn cùng cố nhân ôn chuyện cũ.
Phần ký tên viết ba chữ Thẩm Chiếu Vãn.
11.
Hàn Tri Xuyên hồi âm sau ba ngày, nói rằng ông nguyện ý đến, cũng ghi địa chỉ sau khi về kinh ở cuối thư.
Mẹ chồng cầm thư hỏi ta: "Ông ấy chỉ nhắc đến thư viện, có phải không muốn nhắc lại chuyện cũ nữa không?"
Ta nói: "Chỉ dựa vào một bức thư để đoán lòng người, có thể khiến mình tự suy diễn ra hàng chục nỗi khổ. Đợi ông ấy đến, người tự mình xem là biết."
Hàn Tri Xuyên sau khi đến thư viện, trước dạy các cô nương nhận biết bản đồ, sau giảng về thủy lợi và thương lộ ông từng thấy khi đi làm quan nơi xa.
Ông chưa bao giờ mượn danh nghĩa dạy học để vây quanh mẹ chồng, cũng không dùng tình cũ để ép bà đáp lại.
Một tháng sau, ông mới hỏi khi thư viện đóng cửa: "Chiếu Vãn, ta có thể mời nàng ngày mai đi uống một chén trà không?"
Mẹ chồng nhận lời, đồng thời nói rõ buổi chiều còn phải quay lại kiểm tra sổ sách tu sửa.
Ông cười nói: "Vậy thì chỉ uống một chén thôi, không làm lỡ việc của nàng."
Hai người đã uống trà vài lần, lại cùng nhau đi xem bia m/ộ để lại ở thư viện cũ ngoài thành.
Đầu hạ, Hàn Tri Xuyên đến cửa, trịnh trọng đề nghị kết thân.
Mẹ chồng gọi ta đến vào tối hôm đó, tờ thiếp cầu hôn trong tay bà đã bị lật đến sờn mép.
Bà chỉ vào cuối bức thư hồi đáp, nhỏ giọng hỏi: "Ông ấy còn nói... nếu ta nguyện ý, có thể đến xem những cuốn sách cũ ông ấy đã thu thập được trong những năm qua. Nếu ta đồng ý hôn sự, có phải quá nhanh không?"
Ta ấn tờ thiếp xuống bàn, nói rằng nếu thấy nhanh thì cứ suy nghĩ thêm, không cần vì đã bỏ lỡ hơn hai mươi năm mà vội vã bù đắp hai mươi năm đó trong một tháng.
Bà gật đầu: "Ta cũng nghĩ như vậy."
Ta lại hỏi: "Người đã điều tra gia sản, n/ợ nần, thân quyến và tiếng tăm làm quan những năm qua của ông ấy chưa?"
Bà ngẩn người, rồi bật cười: "Cái cách con điều tra Hành Chu lúc trước, bây giờ đến lượt ta rồi."
Ta nói: "Tình cũ là tình cũ, cuộc sống là cuộc sống."
Mẹ chồng quả nhiên nhờ người tin cậy điều tra suốt hai tháng.
Hàn Tri Xuyên có một căn nhà cũ, hai mảnh ruộng nhỏ, không hề có n/ợ nần bên ngoài. Cháu gái của người vợ quá cố đã xuất giá, trong nhà cũng không cần bà phải gánh vác những rắc rối.
Nhưng họ không phải chuyện gì cũng hòa hợp.
Hàn Tri Xuyên ban đầu chủ trương thư viện chỉ nhận các bé gái trên mười tuổi, nói rằng tuổi còn quá nhỏ, đường xa không an toàn.
Mẹ chồng lại kiên trì để lại một lớp vỡ lòng cho các bé gái ở vùng cận ngoại ô.
Hàn Tri Xuyên nhíu mày nói: "Sư tư vốn đã không đủ, lại mở thêm lớp vỡ lòng, các tiên sinh sẽ không chăm sóc xuể."
