Mùi gỗ xoan đào
Tiếng đục vồ gõ côm cốp vào thớ gỗ lim vang dội mặt bãi bồi, dội ngược vào vách đ/á miếu Thủy thần rồi tan dần trên ngọn sóng bạc.
Mép doi cát ven bến Lương còn đọng lớp rêu xanh sau những ngày nước cạn. Đỗ Lương cúi gập lưng, hai bàn tay thô ráp bám ch/ặt vào sống thuyền nan, nghiến răng kéo ngược con đò lên khỏi ngấn bùn lầy. Chiếc lườn gỗ lâu năm ngấm nước nặng trĩu. Dưới đáy thuyền, những vệt xước do đ/á ngầm cào x/é cùng lớp hà bám ken dày như vảy cá ch**. Mấy then ván đáy đã mục ải, nơi trước kia từng đặt th* th/ể những kẻ bất đắc kỳ tử, nay trơ ra từng mảng mục xốp xám xịt, bốc lên vị tanh oi ả của x/ác rêu rữa nát.
Lương dựng cây rìu bén cạnh bệ đ/á, lấy chiếc xà beng sắt cạy từng hàng đinh gỉ. Tiếng sắt rít kèn kẹt khô khốc bên tai. Từng mảnh gỗ mun đen sì bong ra khỏi khung sườn, vỡ vụn dưới gót chân chàng. Đã bao năm chiếc thuyền này trôi nổi trong sương lạnh, hứng chịu m/áu mắt cùng oán khí đáy vực; hôm nay, từng thớ gỗ còm cõi mang vác tang tóc ấy phải gỡ bỏ, trả về cho đất cát bến bãi.
Cách doi cát chừng mươi bước chân, bóng áo vải nhuộm củ nâu thoăn thoắt bên gốc đa cổ thụ. Thục xắn cao ống quần quá đầu gối, chân trần dẫm trên nền đất phù sa mịn màng còn ươn ướt. Nàng cầm chiếc cuốc con bằng sắt uốn gọt từng nhát bén ngót, ph/ạt sạch cỏ cú cùng lau lách mọc dại quanh chân móng chòi lá vừa dựng khung. Đất bãi ven sông Lương sau bao mùa lũ bồi đắp xốp xáp, phả lên mùi ngai ngái nồng ấm của rễ cây mục và mùn phù sa tươi.
Thục nghiêng đầu lau giọt mồ hôi đọng nơi chóp mũi, nhoẻn nụ cười rạng rỡ khi nhìn thấy Lương ngẩng lên nhìn mình. Nàng tháo chiếc túi vải gai đeo bên hông, xòe lòng bàn tay bốc vốc hạt giống cải bẹ khô cong màu nâu sẫm. Ngón tay thon dài thoăn thoắt vãi từng nhúm hạt đều đặn vào lòng rãnh đất vừa xới, đoạn dùng mu bàn chân gạt lớp đất mịn vùi kín hạt mầm. Những luống đất dài tăm tắp viền quanh chái hiên tre, hứa hẹn chỉ độ mươi ngày nữa sẽ bật lên những đọt mầm xanh mướt, đón từng giọt sương lành bên bến nước.
Trên triền đê đất đỏ, tiếng người í ới gọi nhau phá vỡ bầu không gian u tịch của bãi sông.
— Thằng Lương! Đò để xế bờ thế kia thì trưa trờ trưa trật sao cạp xong be!
Tiếng quát sang sảng của ông trùm bến họ Đỗ vang tới trước tiên. Lão trùm vác trên vai cây luồng bánh tẻ dài ngoằng, hai tay ôm bó lạt giang đã ngâm nước óng ánh như tơ. Đằng sau lão, bốn năm người chài họ Đỗ và vài trai tráng bản thôn Đông Cổ cũng lục tục bước xuống bờ dốc. Người thì vác súc gỗ xoan đào đỏ au thơm nức, kẻ lại khiêng bó rạ nếp vàng óng thơm mùi thóc mới gặt.
Lương buông chiếc xà beng, ngỡ ngàng đứng ch/ôn chân bên mạn thuyền nứt toác.
— Bác trùm... các anh...
— Ớ cái thằng này! — Ông trùm bến đặt phịch cây luồng xuống bãi cát, thở phì phò rồi giơ tay quệt mồ hôi trán. — Mày tính một mình đục đẽo đến mùa nước năm sau chắc? Làng đã họp ở điếm canh đê tối qua rồi. Bến Lương từ nay là bến đò dân sinh, người làng sang chợ, trẻ con sang trường học bên huyện đều phải nhờ con đò này. Mày vác cái thân thuyền c/òng queo này chở người sao đặng?
Một bác phó mộc trạc tuổi trung niên buông bó đồ nghề xuống cát, vỗ bôm bốp vào phiến ván xoan đào vừa hạ xuống:
— Cụ tiên chỉ họ Lê trích số gỗ xoan này từ gian kho đình đấy. Gỗ x/ẻ hai năm phơi râm, thớ dẻo quánh, nước sông Lương có dâng ngập bờ cũng không lo cong vênh hay mối mọt. Mau dỡ hết be mục ra, tao với mày lấy mực hạ đinh!
Thục đứng bên luống đất vừa gieo hạt, hai mắt tròn xoe nhìn mọi người tấp nập kéo tới. Nàng vội vã chùi hai bàn tay dính đất vào vạt tạp dề, chạy lại đỡ lấy sọt rạ nếp từ tay một thím cùng xóm. Người thím chừng bốn mươi tuổi, xởi lởi vỗ nhẹ vào mu bàn tay nàng:
— Con bé khéo tay g/ớm, luống đất xới đều tăm tắp! Để thím với mấy chị trèo lên lợp lại mái cho. Rạ nếp đồng trên phơi ba nắng, lợp dày hai tấc thì nắng lửa hay mưa rào cũng cứ gọi là mát rượi, khô ráo!
Thục gật đầu lia lịa, khóe mắt hoe đỏ. Nàng chạy vội vào gian chái bếp tạm nép sau gốc đa, bưng ra ấm nước vối ủ trong giành tích bọc rơm khô cùng chiếc bát sành hoa lam. Nước vối đỏ au bốc khói nghi ngút, thơm dìu dịu mùi nụ vối phơi râm hòa cùng vị ngọt the của rễ cam thảo.
Bãi bồi bến Lương bỗng chốc rộn vang tiếng cười nói và thanh âm lao động rộn rã.
Bác phó mộc giăng sợi dây gai tẩm mực tàu, bật cái "tách" giòn giã lên thớ gỗ xoan đào. Lương cầm c/ưa x/ẻ theo đường mực, mạt gỗ đỏ bay rào rào xuống cát, tỏa ra mùi thơm hăng hắc ngọt ngào của nhựa sống mới chớm, át hẳn cái mùi bùn ngấu lưu cữu bao đời. Trai tráng trong làng cùng xốc nách khiêng từng phiến ván mới áp vào sườn thuyền. Tiếng búa đ/ập chan chát vào đầu đinh tán bằng đồng, tiếng nêm vầu đóng nén kẽ hở vang lên dồn dập, ăn nhịp cùng tiếng hát ghẹo của mấy cô gái đang chuyển từng ôm rạ lên nóc chòi tre.
Khung chòi lá cọ xiêu vẹo rá/ch nát ngày trước giờ đã hạ xuống. Thay vào đó là bốn cột tre luồng to bằng bắp chân ch/ôn sâu xuống nền đất phù sa nện ch/ặt. Vì kèo được néo bằng lạt giang dẻo dai bện ba lớp, mái rạ nếp vàng rực phủ xuống như cánh gà xòe rộng che chở. Gió thu từ mặt sông thổi thốc vào không còn cảm giác lạnh buốt rợn gai ốc như trước, mà mang theo hơi mát mẻ trong trẻo của một vùng nước biếc hồi sinh.
Mặt trời đứng bóng rồi ngả dần về rặng tre bờ tây. Con thuyền vớt x/ác g/ãy nát ngày nào nay khoác lên mình hình hài mới toanh. Từng phiến ván xoan đào áp khít vào lườn thuyền, nhẵn nhụi và vững chãi. Mũi thuyền vươn cao, được quét một lớp dầu trẩu óng ả phản chiếu ánh tà dương lấp lánh như dát vàng.
Lương quỳ bên mép sườn thuyền vừa hoàn thiện, bàn tay chàng miết nhẹ trên thớ gỗ ấm áp thơm mùi nhựa xoan. Không còn vết xích sắt, không còn bùa ếm chu sa, chỉ có mặt gỗ mộc mạc sẵn sàng rẽ sóng đón đưa những bước chân bình dị qua sông.
Bác trùm bến vốc gáo nước sông hắt mạnh lên mũi đò, cười vang:
— Tốt rồi! Chờ lớp dầu trẩu khô se lại sau đêm nay, sớm mai bến Lương chính thức đón chuyến đò đầu tiên!
Thục bưng rổ khoai lang luộc bốc khói cùng nồi chè xanh ra bãi cát mời bà con. Dân làng ngồi quây quần dưới bóng râm gốc đa, nhai khoai ngọt bùi, uống bát nước chè chát ấm, râm ran bàn tán về phiên chợ huyện ngày mai.
Hoàng hôn buông xuống, nhuộm hồng mặt sông Lương êm đềm. Trên vách chòi tre mới dựng, giọt sương thu chầm chậm lăn qua kẽ rạ nếp thơm nồng; dưới bến, con đò mộc im lìm neo giữ phù sa, đợi chờ tiếng gọi đò ngân vang lúc rạng đông.
